Có những lúc như lúc này, cô không thiết mong cầu về sự hiểu của ai đó với mình. Có lẽ sự mỏi mệt lâu dài đã làm cô hóa chai sạn với nỗi buồn và cả niềm vui. Mọi thứ đều trở nên bình thường, thậm chí bị coi nhẹ. Nhưng ai đã làm cô ra nông nỗi này? Hay là chính cô cứ tự vơ vào những phức tạp không đáng có. Quá khứ bộn bề vẫn chưa buông tha cô, dù cô cố tình làm lơ, phủ nhận những sự kiện đã xảy ra. Nhưng rồi cô cũng hiểu rằng cô phải đối mặt và biết chấp nhận sự thật như nó vốn có. Những gì đã đến, đã xảy ra thì không có cách gì thay đổi được. Thứ có thể thay đổi chính là ý nghĩ, hành động của cô đối với câu chuyện đó.  Và cô quyết định phải trở về quê của anh để giải quyết tận gốc những vướng mắc trong câu chuyện này.

Mùa hè, khi những trái nhãn bắt đầu lấp ló sau tàng lá, cô về thăm thị trấn. Thị trấn yên tĩnh nằm thoai thoải bên bờ biển lạo xạo vỏ ốc và rác cặn. Đêm hôm ấy ở nhà anh, cô không tài nào ngủ được vì ký ức cứ dội về như sóng. Biển đen kịt, nhấp nhô những chòi nuôi ngao đứng trong im lặng. Ngao mùa này chết nhiều, nồng độ muối quá cao hay môi trường nước quá ô nhiễm? Cô chịu. Đời mình còn chưa thu xếp được, lo sao nổi đời ngao… Cô cùng em gái anh đã dành cả buổi để tâm sự, làm sáng tỏ hiểu lầm của gia đình anh khi họ cho cô là người duy nhất biết anh bị bệnh hiểm nghèo mà thờ ơ bỏ mặc để anh sớm phải ra đi.

Sáng dậy, hai chị em ra mộ thắp hương cho anh. Giờ hẳn anh đã mỉm cười khi thấy những người anh thương không còn mang trong lòng hiểu lầm, ấm ức và đau khổ nữa. Anh không cho cô tiết lộ bệnh tình với gia đình vì bệnh này chạy chữa tốn kém mà chẳng nên cơm cháo, anh chỉ còn cách đối diện và bình thản ra đi để đỡ vất vả cho người thân. Có lẽ cô cũng như gia đình anh chỉ nên giữ lại yêu thương thay vì cứ ôm day dứt mãi. Đó là điều duy nhất người ở lại có thể làm cho anh. Buông bỏ quá khứ cũng là điều duy nhất cô cần phải làm cho cô, ngay lúc này.

Mùa hè kết thúc. Phượng đã thôi thắp lửa trên trời xanh mây trắng. Những cánh bằng lăng chỉ còn lưu sắc tím trong trang vở học trò. Một sáng thức giấc, mở toang cửa đón làn gió mát rượi tràn vào, biết rằng thu đã đến. Thu đến nhắc tôi nhớ lại kỷ niệm êm đềm thời đi học, nhớ người bạn hàng xóm thuở nhỏ nay đã là bố của các con tôi. Thời gian trôi mải miết, ngoảnh đi ngoảnh lại đã thấy nếp nhăn trải đầy nơi khóe mắt, nhưng những cuốn sách xưa thì vẫn nằm đây tươi mới trong sự nâng niu trân trọng.

Đó là một ngày mùa xuân của rất nhiều năm về trước. Tôi, con bé con lớp Tám bỗng được về sống ở một vùng quê khi bố mẹ tôi chuyển đổi công tác. Tôi chưa kịp biết buồn là gì thì không khí làng quê đã ngay lập tức cuốn hút tôi. Chỉ sau hai tuần, tôi đã kịp có dăm ba đứa bạn cùng chơi ngoài đồng mỗi chiều tan học, cứ tối mịt mới chịu về.

Sát vách nhà tôi là nhà bác Học. Bác có hai người con. Cô chị đang học đại học trên thành phố, còn cậu em thì cùng trường với tôi, trên tôi một lớp. Chúng tôi chưa có dịp nào trò chuyện bởi tôi có tính hơi ngang ngạnh. Cậu ta mấy lần có vẻ muốn làm quen mà tôi cứ phớt lờ.

Chiều cuối tuần, tôi ở nhà một mình vì bố mẹ lên phố ăn cưới cô Bình làm cùng cơ quan cũ. Mặt trời đã lặn xuống sau hàng tre đầu ngõ mà vẫn chưa thấy bố mẹ về. Chẫu chuộc ễnh ương kêu inh tai góc vườn. Tôi loanh quanh vào nhà rồi lại ra sân rồi ngồi nơi bậc thềm hát vu vơ cho đỡ buồn. Bỗng tôi giật thót tim khi nhìn xuống dưới chân, một con rắn cạp nong đang trườn vào và thè lưỡi nhìn tôi chăm chú. Tôi cứ thế la hét thất thanh, không còn đủ tỉnh táo để biết mình phải làm gì. Hân từ bên nhà xô cổng chạy sang, khéo léo đuổi con rắn đi, giúp tôi thoát nạn. Một lúc sau tôi mới hoàn hồn nhưng cũng chẳng nhớ ra để nói một câu cảm ơn tử tế với cậu. Mảnh trăng Mười sáu sáng rỡ trên đầu chứng kiến sự im lặng ngại ngùng của hai đứa tôi. Tôi và Hân chơi với nhau từ đấy! Và cuộc đời tôi cũng có nhiều thay đổi kể từ buổi gặp Hân.

Tôi vốn ngỗ nghịch, học hành không đến nỗi, được tiếng thông minh, nhưng lười thì chẳng ai bằng. Tôi chưa bao giờ đủ kiên nhẫn để đọc hết được một cuốn sách, kể cả truyện tranh, thứ truyện mà lũ bạn cùng lứa lúc nào cũng chúi mũi vào đọc giữa giờ ra chơi. Bố mẹ mua cho sách hay, tôi cũng chẳng thèm ngó. Ngày hè là khoảng thời gian lý thú nhất với tôi vì không phải đụng vào sách vở. Tôi thích chạy tung tăng trên đồng, đu đưa buông câu cùng mấy thằng bạn xóm trên hay ngồi vắt vẻo chạc cây nghe chim hót. Ai ngờ, buổi gặp Hân hôm đó là bước ngoặt khiến sở thích tôi đổi chiều.

Hân có mái tóc mềm như tơ, con trai gì mà tóc lại mềm thế. Vườn của Hân có hai cây nhãn, Hân mắc võng ở đó, nằm đu đưa đọc sách. Ôi chao, nhà Hân toàn sách là sách. Sách ở đâu mà nhiều thế. Tôi nhìn mà phát ngán, rủa Hân đọc thế này thì đầu to mắt cận. Hân chỉ cười, nụ cười hiền như trái nhãn ngọt lịm mùa trĩu quả. Từ sau hôm quen nhau bất đắc dĩ, ngày nào tôi cũng sang nhà Hân chơi. Hân đọc sách, tôi thì nằm võng ngắm vòm trời xanh cao ẩn hiện sau từng tán lá. Hân chăm chú đọc đến nỗi có lúc quên cả tôi đang hiện diện. Hân bắt đầu thuyết phục tôi đọc sách. Tôi ngúng nguẩy không chịu. Hân kiên nhẫn đọc cho tôi nghe.

Tôi nhớ truyện đầu tiên được nghe Hân đọc là Con Bim trắng tai đen mới cảm động làm sao, nhiều đoạn tôi khóc rưng rức. Tôi cứ lười biếng, lơ đãng nghe Hân đọc, đến quyển thứ ba thì bắt đầu muốn tự mình khám phá. Hân mừng lắm, chọn cho tôi những quyển sách tâm đắc, nào là Tuổi thơ dữ dội, Thời thơ ấu, Đất rừng phương Nam rồi Dế mèn phiêu lưu ký… Những câu chuyện chúng tôi cùng nhau đọc rồi bàn luận đã theo chúng tôi đi hết thời trung học. Nhờ sách, tôi trở nên mềm mại hơn. Sách thức tỉnh tâm hồn đa cảm ẩn sâu trong tôi, khiến tôi trở nên nữ tính lạ thường. Ánh mắt Hân nhìn tôi đã nói lên điều đó.

Trong tủ sách nhà Hân có cuốn Tốt-tô-chan, cô bé bên cửa sổ tôi rất mê. Tôi ước được học trong ngôi trường Tomoe Gakuen với lớp học là toa tàu cũ vang tiếng giảng bài của thầy hiệu trưởng Kobayashi Sosaku… Còn nhiều cuốn như Thuyền trưởng đơn vị, Không gia đình, Những tấm lòng cao cả… đã cho tôi sống cùng niềm vui, nỗi buồn của các nhân vật. Ngạc nhiên là tôi đã mê đọc sách hơn cả Hân. Hai đứa thường cùng phân tích nội dung câu chuyện. Đôi lúc tranh cãi kịch liệt, phải nhờ mẹ Hân, cô giáo dạy Văn, phân xử.

Bốn mùa trôi theo năm tháng, những tên sách tôi đọc đã đầy dần, cùng lúc đó, Hân bắt đầu kỳ thi đại học, thời gian dành cho tôi ít hơn. Tôi vẫn tha thẩn trong vườn nhà Hân đọc những cuốn truyện quen lạ ngay cả lúc không có Hân ở đó. Ngày chia tay đã tới, Hân nhận được giấy báo trúng tuyển thủ khoa đại học và được một suất học bổng du học tại New Zealand. Chúng tôi cố gắng tận hưởng nốt những ngày thu còn lại trong buồn vui xen lẫn. Nhiều lần Hân muốn nói điều gì đó với tôi nhưng lại thôi. Tôi có thể lờ mờ cảm nhận được điều Hân muốn nói, vì từ tôi cũng đang có một cảm xúc bối rối muốn giấu Hân…

Chúng tôi chia tay trong một ngày đầy nắng. Gió thổi bay mái tóc tôi, như cố che hộ tôi những giọt nước mắt bịn rịn. Thứ quý giá Hân để lại cho tôi không chỉ là kỷ niệm, mà cả gia tài sách cùng cảm xúc chúng tôi đang cất giấu trong lòng. Tôi tiếp nhận bằng tất cả niềm yêu thích và sự trân trọng. Đó là bằng chứng cho thấy Hân đang hiện hữu ngay cả khi Hân không ở bên cạnh tôi đọc sách. Và tôi nuôi dưỡng chờ đợi bằng những cuối tuần về quê đọc sách dưới hiên nhà, trong khu vườn kỷ niệm ngập đầy gió thu.

Con người trong sâu thẳm nhất có lẽ chỉ mong mọi thứ thật nhẹ nhàng, giản đơn. Có gì cao xa đâu, một buổi bình minh tĩnh lặng, không ồn ã căng thẳng tranh luận và cũng chẳng u ám nặng nề. Một buổi trưa lách cách tiếng rửa bát hòa với tiếng nước xối mát lạnh bình yên. Cái nắm tay chia sẻ, ánh nhìn dịu dàng… Chừng ấy khoảnh khắc trôi qua một kiếp người, đủ làm nên sự sống. Nhưng “chừng ấy” đã là xa xỉ với những ai đang cảm thấy cô đơn. Phải, sự cô đơn vẫn hiện diện đâu đó quanh ta, chỉ là ta chẳng nhận ra. Bởi người đang cô đơn chẳng thể hét toáng lên về thực trạng của mình. Cô đơn không làm người ta chết, nhưng nó âm thầm bào mòn tâm trí nếu ai đó không thể bình thản đối diện và chấp nhận.

Phải, ta thấy cô đơn là bởi tâm trí ta tự cho là như thế. Và vì tâm trí ta tự mặc định cảm xúc ta, nên ngay cả giữa đông vui ta vẫn thấy lạc lõng đấy thôi. Song nếu ta không gọi tên trạng thái ấy là cô đơn và không xếp nó vào danh sách tiêu cực, thì tự dưng mọi thứ chẳng còn là vấn đề nữa.

Hoặc giả ta chẳng thể tìm cho trạng thái ấy một cái tên nào khác, thì cứ gọi là cô đơn thôi. Nhưng hãy đón nhận thứ cô đơn ấy bằng tâm thế chủ động và bình thản, ta sẽ thấy cô đơn không đáng sợ nữa. Rồi khi bình thản đón nhận, ta chợt thấy nó rất đỗi bình thường và trong ai cũng có lúc le lói chút cô đơn. Bởi ta hiểu, thứ đông vui bên ngoài cũng chẳng thể làm ta đủ đầy nếu ta chẳng thể hòa mình vào nó. Ngay cả trong một mối quan hệ hòa hợp, vẫn có những khoảng trống cho nỗi cô đơn len vào, lẩn khuất li ti.

Biết được quy luật đời có lúc đủ đầy thì cũng có khi hao khuyết,  ta còn gì phải băn khoăn. Cứ tận hưởng nỗi cô đơn, để được lắng lại mà cảm nhận sâu hơn mọi điều, được trở về trọn vẹn với chính mình trong nỗi buồn ban sơ nguyên thủy. Một chút thôi, lặng lẽ hiếm lời, đủ cho mình biết nâng niu quá khứ, trân trọng hiện tại và yêu dấu ngày mai.

Ngày xưa, tôi cảm thấy dễ dàng khi dùng một vài từ để nói về bản thân. Vài nét sơ lược đã đủ để gọi ra mình. Có thể bởi ở quá khứ đó, tôi chỉ đơn giản với những điều bình dị. Ngày nối ngày đi trên những con đường nhỏ, đến trường, ra chợ, qua nhà bà, sang nhà bạn… nên tầm nhìn và nhận thức cũng chỉ dừng ở đó. Suy nghĩ có đôi khi cũng muốn vượt ra khỏi những cái mình có để vươn đi muôn nơi, tuy nhiên đó là sự trẻ con ngây ngô thôi. Có lẽ khi người ta càng nhỏ bé thì lại càng muốn vượt thoát ra khỏi sự hạn hẹp của chính mình… Giờ thì khó mà phác họa được bản thân. Đến mình còn chưa hiểu hết mình thì ai sẽ hiểu mình chính xác đây?

Trong con người tôi luôn có hàng trăm hàng ngàn những thứ khác nhau khuấy động. Thỉnh thoảng tôi lại thấy bất ngờ về bản thân. Có thể là bất ngờ về một khả năng, một nhược điểm lớn nào đó, thậm chí là một điều rồ dại nào đó mà tôi thường nghĩ chỉ có thể xảy ra với một ai đó xa vời. Nhiều khi tôi cứ mải mê tìm kiếm những thứ sâu xa, to tát hoặc băn khoăn với lý tưởng sống mơ hồ, để rồi sau những mệt mỏi thì lại trở về là không gì hết. Rồi tôi rút ra một điều, quan trọng nhất là làm thế nào để mình thoải mái và thanh thản thì sẽ thấy bình yên. Đúng là tôi đã tham lam, muốn làm nhiều điều và cũng muốn được nhận nhiều quá! Hôm qua khi nghe lời nói chân thành của một người bạn, tôi chợt nhận ra mình đang được hưởng quá nhiều đấy chứ. Sẽ thôi không đòi hỏi thêm nữa. Sẽ cứ làm việc mình thích và chăm chút cho những gì đang ở rất gần.

Ai đó từng nói: “Mỗi người có cách chọn lựa cuộc sống riêng, và cách nào khiến người ta thoải mái nhất thì đấy là hạnh phúc”. Tôi sẽ học cách trở về như xưa, để có thể phác họa mình một cách thuần túy và ngắn gọn nhất. Hẳn rồi, với tôi đơn giản bao giờ cũng đẹp!

Trên vòm cây xanh thẫm trầm mặc, bỗng có giọng chim nào ríu ran vọng xuống. Bắt được thứ âm thanh hiếm hoi trong một sớm hanh hao, tôi cứ ngước mãi lên tìm, mong được nghe tiếng thiên nhiên ấy lần nữa. Đáp lại, chỉ có phố phường ồn ã còi xe.

Đôi khi tôi tự hỏi, tiếng hót của chim tự do khác với chim trong lồng nhiều không? Hẳn là khác nhau nhiều lắm! Một đôi cánh được thỏa sức bay giữa gió lộng, tự chủ cuộc đời mình, tận hưởng và hứng chịu cả những đẹp đẽ lẫn khắc nghiệt của thiên nhiên, sẽ có một giọng hót phóng khoáng hơn chăng? Có chủ quan không khi áp đặt giọng chim bị nén trong lồng sẽ có sắc màu tù túng? Và tôi đi tìm bằng chứng để giải đáp cho những phân vân của chính mình.

Ngồi nghe tiếng chim chiu chít tiếng chim bên hồ Thiền Quang, tôi hiểu vì sao người ta có thể bỏ ra hàng giờ để “giao tiếp” với chim. Những con chim có đôi chân mảnh mai như nhánh cỏ gầy, ngày mới sang lại cất tiếng, không ra điều kiện, chẳng đợi tri ân. Với người yêu chim, tiếng hót của chim là thứ âm nhạc cuốn hút nhất. Từ “chơi chim” vẫn chưa đủ sức diễn tả sự sâu sắc của mối quan hệ giữa người yêu chim và những chú chim của mình. Chơi chỉ có giới hạn, còn yêu thì sẽ không vì mệt mà bỏ mặc, nản mà vứt đấy. Người có thể ốm, chim mà ốm thì ăn sao ngon ngủ sao yên. Người say chim chỉ an tâm lên giường khi đã tự tay cất chuồng, đóng áo cho chim đi ngủ. Có câu “Chơi chim rèn trí”, nhưng hẳn chủ đích chơi để rèn thường sau mới ngẫm ra, chứ mấy ai vì muốn rèn trí mà phải tìm chim.

Hôm ghé chợ chim Hoàng Hoa Thám, tôi gặp một ông anh  đang mê mải săn chim. Ông anh than thở: “Chưa tìm được chú nào ưng cả. Chắc lại phải ghé Mơ hoặc Tăng Bạt Hổ. Cứ rình chợ phiên để lùng, kiếm được chim mình ưng, thú lắm!”. Tôi hỏi: “Anh có hay mang chim đi tụ không?”. Hóa ra ông anh đã ngồi mòn ghế ở Hồ Đắc Di với hội chơi họa mi ở đó.

Nhân gặp người sành, tôi tranh thủ hỏi thêm về cách chọn chim. Được chạm vào đúng vùng say mê, ông anh tuôn một tràng: “Chọn chim dù mộc vẫn cần chú ý các đặc điểm nổi trội, tác phong chững chạc và lối nhảy lên xuống theo quy luật. Họa mi mắt sáng lông tơi cẳng chân to, vành khuyên mỏ mỏng hầu nở mắt lồi trán rộng lưng cong, chào mào ngực ưỡn mỏ khít mép rộng hầu to cánh sệ lưng gù,… Nếu gặp chim đột biến gen kiểu chào mào bạch tạng, chim khuyên vàng mơ chân một trắng một đen, hoặc chào mào trắng từ đầu đến yếm mắt có khoanh đỏ lòng chân vàng nghệ,… thì để đâu hết mừng”. Nhà ông anh đã đủ hoàng khuyên, chích chòe đất, chích chòe lửa, chào mào đấu, họa mi gáy lợn… mà còn muốn lên tận chợ chim họa mi Cán Cấu (Lào Cai) để lùng cho ra những con họa mi được linh cảm là có tố chất hót hồi lượn, đổ dồn và ngắt quãng.

Trời lặng gió, cơn lạnh bớt dày khi có chút nắng non rọi xuống. Anh bạn rủ đi lấy lồng chim ở làng Vác. Vừa đi anh vừa kể, đã từng đặt lồng bên Trung Quốc, dù có đẹp và tinh xảo nhưng vẫn thích lồng của người Việt mình làm hơn.

Đến tận nơi bày ý tưởng rồi chọn chất liệu, thậm chí còn được chứng kiến quá trình hình thành chiếc lồng mà mình mong đợi, chả phải thích hơn sao. Chim tù túng trong lồng đã chịu nhiều thiệt thòi, phải cho chúng cái nhà gợi được cảm giác an toàn, dễ chịu. Gỗ được chọn làm lồng thường là gỗ thiên nhiên mazanita, madrona, bạch đàn… Sắt thì ít được chuộng hơn vì tính lạnh, ít thân thiện. Còn lồng làm từ tre già lâu năm luôn cuốn hút nhiều người bởi chất liệu dân dã thân thuộc. Đã lồng thì phải có cóng. Bộ cóng đầy đủ gồm năm chiếc, trau chuốt đến từng vết chạm khắc.

Hóa ra treo lồng chim ở đâu, đặt hướng lồng thế nào phải tính cẩn thận. Mặt sau của lồng tựa vào nơi yên tĩnh để chim không bị lộn đầu, ngoái cổ. Mặt trước hướng ra thiên nhiên cho chim tiếp xúc với bên ngoài để có hứng thú luyện giọng. Chưa kể các công đoạn chăm chim, dạy chim kỳ công, cẩn trọng. Con trai anh bạn tôi cũng theo bố mê chim, đọc vanh vách: “Châu chấu non vành khuyên ăn, châu chấu già chào mào ăn”, “Mùa đông nước ấm, tránh nơi gió lùa, xua sang lồng khác, rồi mới tắm chim”…

Thành quả khiến người chơi chim nức lòng nhất là khi chim của mình biết líu hay, líu đẹp. Những anh em chơi chim trong các câu lạc bộ như Hale, Tuổi trẻ, Khuyên Nguyễn Phong Sắc, Khuyên Trần Hữu Tước… đã đưa ra nhiều đúc kết về cái sự líu ấy.

Tôi đã tìm đã nghe và vẫn thấy, giọng chim nhà chim nuôi có khác giọng chim rừng chim bay la cà trong phố. Chim nuôi hót đều đặn và tiết chế hơn. Dù là nổi hứng cũng không còn đủ cái chất phóng túng tự tại như chim trời. Nhưng không quan trọng, bởi khi ta muốn nắm bắt cả những thứ rất ngẫu hứng như tiếng chim, thì chút phóng túng ấy ta không còn được nhận cũng là lẽ đúng. Có thể những chú chim trong lồng, sau một hồi buồn bã tiếc trời cao gió lộng, đã yên lòng với không gian mới, nơi giọng hót của mình có người đón đợi và say mê. Khi được nâng niu, chúng sẽ hót bằng cảm xúc ngọt ngào hơn dù cô đơn vô hình đôi khi còn le lói. Nghe tiếng chim líu ấm trong một ngày đông xám, vai tôi bỗng hôi hổi lên, như có một bàn tay ai đó mới chạm vào.