Winlinh

“Em xe sợi thành vóc hoa dâu. Em dệt cửi thành gấm vân chéo. Em dệt tơ thành đóa hoa vàng. Người các bản các phường muốn khóc. Đều ước ao được em thêu khăn“… Ngày ngày người Thái vẫn hát bài dân ca quen thuộc của mình, vừa hát vừa thêu những chiếc khăn Piêu mới, đẹp như tâm hồn và ước mơ của họ.

Con gái Thái từ nhỏ đã được bà, được mẹ dạy thêu thùa. Tiêu chuẩn đánh giá một người phụ nữ thể hiện qua việc thêu khăn Piêu có khéo không. Khăn Piêu không đơn giản là một thứ dùng để đội đầu mà còn mang ý nghĩ tinh thần, thể hiện sự độc đáo, nét riêng biệt của dân tộc Thái. Trong đám cưới, con dâu thường tặng mẹ chồng chiếc khăn Piêu do mình tự thêu để thể hiện lòng hiếu thảo và qua đó người ta nhìn ra tính cách, cái nết của cô gái thể hiện từ đường kim, mũi chỉ thêu trên khăn. Khăn có nhiều loại khác nhau, có khi chỉ giản đơn nhuộm chàm, có khi sắc màu sặc sỡ. Ngày hè khăn giúp che nắng che mưa, mùa đông khăn làm ấm mái đầu những cô gái Thái. Nhất là lúc đi chơi, dự lễ hội thì không ai không đội chiếc khăn Piêu. Khăn dùng cho phụ nữ được thêu bằng các loại chỉ màu và được trang trí bằng các hoa văn đa dạng. Khăn dùng cho nam giới thì một loại làm bằng vải bông trắng có viền chỉ màu, một loại nhuộm chàm đen cũng được viền bằng các loại chỉ màu.

Khăn Piêu của người Thái được làm bằng một loại bông tự dệt. Miếng vải trước khi thêu thì đã được nhuộm chàm cẩn thận. Phải mất từ 2 đến 4 tuần cô gái Thái mới hoàn thiện xong một chiếc khăn với những đường thêu chi tiết, kỹ càng. Cô gái Thái lấy vải đỏ làm viền khăn để khăn được chắc, sợi vải không bị xổ. Những chiếc cút được đính vào khăn trước khi thêu. Đối với các cút Piêu đòi hỏi phải tỷ mỷ, cầu kỳ, chỉ có những người thành thạo mới biết làm. Các cút sau khi làm xong được ghép lại rất khéo léo vào đầu Piêu. Sau khi bọc viền và ghép cút Piêu xong, phụ nữ Thái bắt đầu công việc thêu khăn. Hai đầu khăn là điểm chính để tập trung thêu họa tiết. Phụ nữ Thái không thêu Piêu ở mặt phải mà lại thêu từ mặt trái. Cô gái luồn chỉ hay đan chỉ màu vào vải một cách thuần thục và sau đó những hình thêu đẹp mắt lại hiện lên chính xác ở mặt phải. Tất cả các công đoạn đều được làm thủ công nên trong từng chiếc khăn lại có những cảm xúc, dấu ấn riêng biệt, thể hiện tâm trạng cụ thể khi các cô gái làm chiếc khăn đó. Những họa tiết của khăn dù có mẫu thêu nhưng trong quá trình thêu các cô gái không rập khuôn cứng nhắc mà luôn sáng tạo thêm những chi tiết mềm mại bằng óc tưởng tượng phong phú của mình, để mỗi chiếc khăn đều là những tác phẩm nghệ thuật mang dấu ấn thẩm mỹ của núi rừng Tây Bắc quanh năm hoa nở, chim hót, xôn xao nương rẫy, nhộn nhịp múa xòe…

Ai mới xa Tây Bắc cứ bồi hồi nhớ những mái đầu thấp thoáng bóng khăn Piêu đi trong nắng chiều giữa núi rừng ngát thơm hoa ban trắng. Lòng ngẩn ngơ cứ mãi hát thầm: “Chiếc khăn Piêu thêu chỉ hồng, để gió cuốn bay về đây vương trên cây”…