Winlinh

Khi những bông hoa rừng nở rộ, khi tiếng con chim rừng hót vang, thì người con gái Dao bản trên, người con trai Dao bản dưới lại tung tăng váy áo, rộn ràng khăn vấn đi tìm bạn. Trên khắp ruộng cùng nương, đâu đâu cũng thấy những gam mầu thổ cẩm rực rỡ phủ đầy từng đám cỏ cây tươi tốt. Núi rừng như được sống dậy giữa những trang phục rực rỡ đung đưa theo chân người xuống chợ.

Dân tộc Dao có nhiều nhóm địa phương và phương ngữ khác nhau, mỗi nhóm đều có trang phục riêng, nhưng dù là trang phục của người Dao vùng nào thì hoa văn luôn đóng một vai trò quan trọng. Đó chính là bản sắc, là nét độc đáo của người Dao cần được gìn giữ.

Có thể khẳng định, dân tộc Dao có được trang phục truyền thống đặc sắc, nổi bật phần lớn là nhờ kỹ thuật vẽ hoa văn và nhuộm chàm. Người Dao tạo hoa văn bằng những chiếc bút có gắn ngòi đồng. Loại to để tỉa hoa lá, loại nhỏ vẽ con vật và các hình khối vuông, tròn,… Khi vẽ, người ta căng vải trắng lên phiến đá phẳng rồi nhúng bút vẽ vào sáp ong đã nấu chảy để vẽ. Người Dao vẽ họa tiết không cần mẫu mà họ vẽ theo trí nhớ, theo óc tưởng tượng của mình về những hình ảnh xung quanh hay những biểu tượng trong truyền thống ngàn đời. Trong trang trí dân tộc Dao, có những họa tiết thể hiện tín ngưỡng vật tổ của dân tộc như trang trí họa tiết hình chó trên áo, ngoài ý nghĩa là vật tổ để ghi nhớ công ơn tổ tiên, truyền thống của dòng họ, còn là khát vọng được sống yên bình, ấm no. Theo phong tục tập quán tín ngưỡng, họ còn quan niệm khi người chết được mặc áo có các loại họa tiết này trong lúc khâm liệm thì linh hồn mới được tổ tiên đón nhập vào cõi thiên đường, siêu thoát, thảnh thơi.

Khi đã hoàn thành khâu trang trí, người Dao sẽ nhuộm vải qua nước chàm. Hàng năm cứ đến tháng 7 người dân lại đi thu hoạch chàm rồi mang từng bó chàm về ngâm nước. Đợi cho đến lúc lá mục nát ra thì vớt lá bỏ đi, lọc lấy nước cốt rồi cho vôi bột và nước tro bếp vào quấy đều cho đến khi nước lặng được vài hôm thành cao chàm. Lấy cao chàm đó đun với lá ngải cứu, thêm ít tro và ít rượu là có thể làm thuốc nhuộm vải. Vải nhuộm phải rất đều tay, ngâm và phơi vài lần thì mới đủ độ, nếu không cẩn thận vải dễ bị loang lổ, độ đậm nhạt không đồng nhất. Khi vải đã chuyển thành màu sẫm, họ nhúng vải vào nước sôi cho tan chảy lớp sáp ong đi, để lộ ra những họa tiết đã vẽ lúc trước có màu xanh lơ rất đẹp. Nhắc đến màu sắc chủ đạo trong họa tiết trang trí nơi này thì màu đỏ luôn là màu nổi bật, có vị trí đặc biệt quan trọng trong bố cục màu sắc của trang phục người Dao. Bất cứ trang phục nào cũng đều có màu đỏ, màu đó trải suốt từ khăn vấn trên đầu cho đến những đoạn chỉ thêu dưới ống quần, từ nẹp áo ngực cho đến những núm bông đỏ hoặc len đỏ điểm xuyết trên trang phục… Chính màu đỏ đã tạo nên sự rực rỡ, cuốn hút người nhìn và là điểm nhấn rõ nét trong trang phục truyền thống của người Dao.

Ngoài kỹ thuật hoa văn, họa tiết, kỹ thuật nhuộm chàm độc đáo, người Dao còn có kỹ thuật thêu đặc sắc. Từ người Dao Đỏ đến Dao Tiền, người Dao Coóc mùn đến Dao Quần chẹt đều biết thêu trên trang phục những đường thêu thoáng mang dấu ấn núi rừng và truyền thống đặc trưng của dân tộc mình. Cách thêu của người Dao giúp điều hòa, cân đối màu sắc, làm cho màu rực bớt chói, khiến cho màu sẫm bớt ảm đạm, đem lại cho trang phục sự hài hòa trong một tổng thể giàu âm điệu, tiết tấu. Ngoài việc thêu những hình quen thuộc như các dân tộc khác, người Dao còn có sáng tạo riêng với con mắt thẩm mỹ cao. Họ quan sát thiên nhiên và đưa chúng trở thành những biểu tượng đẹp trong trang phục. Những đường chỉ thêu rất kỹ lưỡng, bền bỉ theo thời gian, nó thể hiện được sức sống mãnh liệt của người Dao, là nơi trái tim, tâm hồn họ biểu lộ rõ nhất, sâu sắc nhất.

Ai đã đến và sống trong không gian văn hóa của người Dao, hẳn sẽ rất nhớ những chi tiết hoa văn sống động nhảy nhót trên từng đường thêu của váy áo. Nhớ những nụ cười bừng lên dưới nắng, lẩn khuất sau những cánh rừng bạt ngàn hoa. Một vẻ đẹp không lẫn vào đâu được, cứ cuốn mắt ta nhìn theo mãi.