Lễ rửa làng của người Lô Lô

Vào mùa hè, khi vạn vật bung nở tươi tắn dưới nắng trời, khi đồi núi thênh thang xong xuôi mùa vụ, người Lô Lô lại nghĩ tới việc tổ chức lễ rửa làng của dân tộc mình. Độc đáo không chỉ bởi đó là một lễ cúng có cái tên khác biệt, mà còn bởi ba năm nó mới lặp lại một lần. Ba năm, hơn 1.000 ngày, người dân mới được làm lễ cúng ấy, trong một ngày đẹp trời mà họ đã cùng nhau họp bàn để chọn ra…

Dân tộc Lô Lô là một trong những dân tộc thiểu số có dân số ít nhất tại Việt Nam, cư trú chủ yếu ở tỉnh Hà Giang và Cao Bằng. Tuy nhiên, không vì thế mà đồng bào nơi đây thiếu vắng bề dày văn hóa so với những tộc người đông đúc người khác. Người Lô Lô thường sống tập trung trong các bản làng cố định nên có tính cộng đồng rất rõ nét.

Họ cùng nhau sáng tạo ra nhiều phong tục đặc sắc cho riêng tộc người mình để ghi dấu bản sắc riêng trên vùng núi cao hoang sơ nắng gió. Ngoài những lúc làm lụng vất vả chăm chỉ, họ lại quây quần bên nhau để cùng nhau thực hiện những nghi thức cổ truyền nhằm nhắc nhau nhớ về nguồn cội và cùng nhau hướng đến những ước vọng tốt lành trong đời sống. Bên cạnh những ngày lễ tiêu biểu như lễ nhảy cây, lễ cầu mưa, lễ thờ thần đá, thì người dân Lô Lô còn có lễ rửa làng rất độc đáo, thú vị.

Lễ rửa làng còn có tên gọi là lễ mừng ngô mới, bắt nguồn từ nhận thức của người dân rằng không gian sinh sống của họ phải được “làm sạch”, “tẩy rửa” theo định kỳ để không còn những bụi bặm, đen đủi, tà ma quấy phá. Theo thông lệ, cứ ba năm một, vào thời điểm tháng 5 hoặc tháng 6 âm lịch, người Lô Lô ngồi lại cùng nhau chọn ngày tổ chức lễ rửa làng, thống nhất việc mời thầy cúng và phân công mọi người sắm sanh đồ lễ.

Một ngày trước khi tổ chức lễ rửa làng, người dân chuẩn bị lễ để xin các thầy cúng tiền bối gồm thẻ hương, chén nước, giấy trúc và con gà trống. Vào tối ngày hôm trước tại nhà thầy cúng, thầy cúng sẽ thắp hương rồi đặt giấy trúc và chén nước xuống góc nhà để khấn xin. Khi thầy cúng bọc tờ giấy trúc lên chén nước mà nước trong chén không bị thấm hoặc đổ ra ngoài thì lễ xin rửa làng đã linh nghiệm, báo hiệu việc cúng rửa làng sẽ thành công. Kết thúc lễ xin, ông thầy đốt tờ giấy trúc để hoàn tất thủ tục cúng.

Đoàn người thực hiện lễ cúng vào ngày hôm sau gồm có một thầy cúng chính, một thầy cúng phụ và một số nam giới trong làng đi theo hỗ trợ. Đoàn người cúng sẽ cùng nhau đi khắp các nhà, suốt các hang cùng ngõ hẻm trong làng bản, vừa đi vừa gõ chiêng trống rộn ràng nhằm đánh thức những điều đẹp đẽ ngủ quên và xua đi những rủi ro ám ảnh. Theo tiếng chiêng trống vang động, tà khí sẽ sợ hãi mà trốn xa. Đi theo đoàn người sẽ là các đồ lễ gồm hai con dê (được cho là có mùi đặc trưng để xua đuổi tà ma), một con gà trống trắng, rượu ngô, hạt ngô, cỏ, kiếm gỗ, kiếm sắt, ba cành lau, ba cành đào, ba cành mận, miếng vải đỏ, đôi sừng trâu và cây tre to. Cây tre dài trước đó đã được đục miệng ở đoạn giữa và đổ đầy đất vào sau đó cắm hình nhân bằng giấy màu (được cắt theo kiểu đang giơ tay lên van xin, thể hiện cho sự sợ hãi của các hồn ma với người dân) rồi cắm hương theo từng hàng dọc ở giữa cây tre giả làm con ngựa.

Trên hành trình đi quanh làng bản, sẽ có hai người dắt hai con dê. Những người còn lại, người thì vác cây tre giả hình ngựa; người quấy hạt ngô; người xách gà trống trắng cùng các cành đào, mận, lau, vải đỏ… theo sau thầy cúng đi vào từng nhà dân. Thầy cúng sẽ cất lời xua đuổi tà ma, dậm chân và rắc ngô khắp các xó nhà rồi lấy hai mảnh gỗ biểu hiện cho âm – dương ra tung lên xem quẻ để xem còn hồn ma nào vất vưởng trong nhà nữa không. Nếu quẻ gieo chưa thành công (cả hai mảnh gỗ cùng sấp hoặc cùng ngửa), thầy cúng lại phun nước, phun rượu để đuổi tiếp, cho đến khi nào quẻ lật một sấp một ngửa mới thôi. Tới nhà nào, gia chủ nơi đó phải chuẩn bị sẵn hình nhân cùng hai bó củi và hai bó có để ngầm bồi dưỡng công xua đuổi tà ma cho thầy cúng với thái độ cung kính, thành khẩn.

Sau khi kết thúc hành trình xua đuổi tà ma ở từng nhà dân trong bản, mọi người sẽ tụ tập ở một bãi đất rộng chứng kiến cảnh hai con dê bị đánh để bẩm báo với trời rằng người Lô Lô đã xong lễ cúng. Theo quan niệm của người dân, con dê bị đánh càng đau sẽ càng kêu to khiến ông trời thấu rõ ước vọng của họ để ban phước lành về mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, nhà nhà khỏe mạnh.

Xong buổi lễ, mọi người thấy nhẹ nhõm hơn vì tin tưởng vào một tương lai tươi sáng phía trước, làng bản từ nay sẽ phong quang, sạch sẽ và mọi việc sẽ đều thuận lợi, may mắn. Các cô gái trong bản nhân dịp này được diện những bộ váy áo đẹp được thêu thùa cầu kỳ, trên đầu đội những chiếc khăn điệu đà làm dáng, túm tụm bên nhau vui vẻ nói cười. Các chàng trai hào sảng phấn khởi lớn giọng chúc tục nhau chén rượu nồng thơm. Các cụ ông, cụ bà anh ánh nét cười nhìn con cháu vui vầy xum họp. Mọi người hoan hỉ ăn hết sạch thịt, uống hết rượu rồi mới ai về nhà nấy, bắt đầu ba năm yên ổn sinh sống và làm ăn. Sau lễ cúng, phải 9 ngày sau người lạ mới được bước vào làng vì người Lô Lô cho rằng nếu để người lạ đến, tà ma lại sẽ theo vào và như vậy là lễ không thiêng nữa. Nếu chẳng may có người lạ vào làng, người đó phải sửa soạn lễ vật để cúng lại, bù vào lễ cúng đã bị họ làm mất thiêng.

Với những nghi thức độc đáo như trên, lễ rửa làng của đồng bào Lô Lô được coi là tín ngưỡng dân gian và nét đẹp truyền thống góp phần làm giàu có thêm cho bản sắc của cộng đồng dân tộc thiểu số Việt Nam.

https://heritagevietnamairlines.com/le-rua-lang-cua-nguoi-lo-lo/

Published in: on 12/03/2022 at 2:58 Sáng  Gửi bình luận