Cuộc sống là hoa
Tình yêu là mật ngọt
——–
Tôi đã lưu tên anh trong điện thoại là Honey. Cảm giác mỗi khi anh gọi, là một giọt mật ong thơm tho chạm vào đầu lưỡi. Việc gọi tên người yêu thương của chúng ta bằng những từ ngữ đẹp đẽ ngọt lành là điều dễ dàng và tự nguyện hơn cả.
Vẽ tháng 11.2017
Phạm Thùy Dung
Sân bay lúc nửa đêm
Đến Ấn Độ lúc nửa đêm. Sương trắng xóa, có mùi hăng hăng, không phải là thứ sương mong mỏng, nhẹ nhàng như những miếng kem bông xốp bình yên tôi vẫn thấy ở Việt Nam. Hơi lạnh quấn lấy hai chân, len vào từng tế bào, luồn vào từng chân tóc. Dưới cánh máy bay, Ấn Độ bỗng trở nên quá xa lạ. Một tiếng đồng hồ đợi chờ người đón trong cảm giác hoang mang. Cảm giác ấy vẫn chưa kết thúc cả khi chúng tôi đã ngồi trên chiếc taxi của người đàn ông có đôi mắt sắc lẻm. Cuối cùng thì Sara Hotel cũng hiện ra với màu vàng ấm áp của những cặp đèn mờ. Toàn đàn ông. Họ nói nhanh, cười tươi, xách đồ thoăn thoắt… Hai chị em tôi tắm xong, nhanh chóng chìm vào giấc ngủ.
Khu chúng tôi ở là Green Park – một con phố yên tĩnh có những hàng cây cao nhọn hoắt. Cùng dãy với Sara Hotel có vài khách sạn nhỏ, một ngân hàng và một bệnh viện. Hai chị em tôi bắt đầu ngày mới bằng một cuốc đi bộ ra ô chợ nhỏ gần khách sạn. Gọi là chợ cũng hơi xa xỉ, vì rất ít hàng hóa. Có đôi ba chiếc xe chở rau củ quả, vài hàng bánh rán, một cửa hàng ảnh như ở một huyện nào đó của Việt Nam. Đàn ông đi chợ và sinh hoạt trên đường phố nhiều gấp mấy lần đàn bà. Họ làm bánh, bán rau, gò lưng đạp xe trên đường. Khăn len, mũ len hoặc mũ chóp giữ cho họ ấm giữa những cơn gió lạnh bập bùng. Áo quần lẫn lộn màu vàng-nâu, ám nhiều bụi đất. Nhiều nhóm người thong thả, tụm năm tụm ba đứng trước các cửa hàng trò chuyện. Một góc của Green Park có cả tiếng những chú quạ kêu quang quác trên vòm cây và dây điện. Mấy chú chó béo nằm cuộn tròn trước những cửa hàng. Mèo to nhảy lật phật quanh một chiếc cổng cũ. Màu đen của con phố. Gạch đá nhộn nhào. Tuk tuk (phương tiện chở khách phổ biến ở Ấn Độ) vàng-xanh ngã giá xôn xao giữa Green Park nghèo nàn.
35 rubi cho 5 quả dưa chuột và một cái bắp cải nhỏ xíu. Xách chút củ quả xanh về khách sạn, chúng tôi lao lên giường cùng máy tính và sách vở. Gọi là cầm nắm một chút cho ra không khí học hành, chứ thực ra bộ phim ướt át trên Star Movie đã khiến mắt tôi bất động. Vừa xem vừa ăn một quả dưa chuột giòn tan, tôi cảm nhận nó như một nàng Ấn Độ chắc nịch đầy sức sống. Những mảnh thơm ngon, ngọt mát tan trong tâm trí. Bỗng muốn nghe một đoạn nhạc nào đó trước khi ngủ thật say. Tự bao giờ, tôi đã thấy mình mạnh mẽ hơn, có lẽ vì đã ăn được món cary đầy cá tính.
Tôi vẫn chưa có cơ hội được thấy một New Delhi hoành tráng. Những cú lướt mắt thoáng qua từng dãy phố sắc màu với sale off đến 60% cũng chẳng tạo được ấn tượng gì về sự giàu sang. Cứu vãn sự tuyệt vọng của tôi bắt đầu là đôi mắt và nụ cười của một cô gái xinh đẹp ngồi trong tuk tuk. Mặt trời bừng lên ở đó, một mặt trời đẹp đẽ được người đàn ông bình dị kéo nhẹ nhàng đi. Buổi chiều ấm áp đã trôi qua, bên kia đường, một gáo nước lạnh dội xuống chiếc quần đùi màu đất của người đàn ông cao gầy. Vì cửa sổ xe không thể kín khít, nên tay tôi cũng lành lạnh theo những giọt nước vô tư…
Sara Hotel
Tự dưng rất nhớ chỗ ngồi lặng lẽ trong một quán nhỏ ở Hà Nội. Có những buổi chiều tôi đã ngồi một mình để viết bâng quơ, hoặc chỉ để ngắm nắng đang rơi trên mái tường cũ kỹ. Còn lúc này, chỉ có thể là 204 Sara Hotel với tiếng lao xao phát ra từ màn hình phẳng đang bật Star World sôi động… Đối với chúng tôi, đương nhiên phòng ngủ và phòng ăn của Sara Hotel là hai căn phòng quen thuộc nhất. Phòng ngủ nhỏ. Phòng ăn cũng nhỏ. Tấm cửa gỗ nâu chắc nịch, đèn vàng và những cốc nước trong. Sàn nhà đi chân không. Chiếc bàn đá là nơi hai chị em hôm nào cũng ngồi ăn mì tôm sau buổi đi học về. Ấm nước một ngày nấu hai chục lần. Và điều hòa chỉ dùng để bật thông gió. Phòng tắm cũng là điểm nhấn ấn tượng. Một chiếc gương có viền sáng chạm những ô tối như viên thuốc hình con nhộng. Chiếc vòi hoa sen rọi thẳng từ trần nhà xuống như đèn trùm được chị Hằng ví như chiếc bình tưới rau nhà bác ở quê, khi nước nóng phun xuống, người mình thành cây hoa hân hoan đón nước.
Bữa tối là lúc tôi có thể đẩy cửa bước vào gặp chàng trai phục vụ vui tính. Chàng luôn đeo carvat sành điệu thắt ngoài áo sơ mi trắng bọc trong áo rét màu tối giản dị. Chàng có đôi mắt hiền, cái miệng hóm hỉnh, dáng người mảnh như những thân cây hình chóp mọc dải đầy trong phố phường New Delhi. Chàng sẵn sàng mang nước, bánh, kem cho chúng tôi bất cứ lúc nào và luôn chăm chú theo dõi những biểu lộ của chúng tôi khi thưởng thức các món mà đồng đội chàng xào nấu phía trong. Giọng chàng tựa tiếng đập cánh thảnh thơi của những chú chim bay liệng đầy trời. Chàng dẫn chúng tôi xem căn bếp hàng ngày vẫn nấu những món ăn lạ, phân tích cho tôi nghe về những gia giảm dành cho món ăn để trong những ngăn gỗ nhỏ. Mùi quế đặc trưng, lá rau khô, ớt và nhiều thứ khác. Tôi đã hứa khi rời Ấn Độ, sẽ để lại cho chàng lọ nước mắm Việt Nam. Chàng rất vui vì điều đó. Chàng mới 26.
Trường học Aptech
Chúng tôi sấp ngửa dậy sớm và lên tầng thượng uống sữa, ăn một vài thức ăn xa lạ, rồi chạy một mạch xuống đợi chiếc xe cà tàng ranh mãnh đến đón đi. Xe đưa chúng tôi đến Aptech là chiếc xe đầy hơi nằng nặng của loại dầu gì đó. Tôi và chị Hằng cùng hai cô bạn nước ngoài chèn vào nhau lắc lư qua những ổ gà trên đường. Những vòng cua lụa là lao qua bao gốc cây. Chàng lái xe trẻ tuổi thể hiện trình độ hạng siêu của mình bằng cách nói chuyện điện thoại suốt đường đi. Đường tắc quá!
Khu chúng tôi học không có gì đặc biệt. Giờ này ở Việt Nam, tôi vẫn còn đang chìm trong cơn ngủ trưa hoặc lang thang cà phê. Bụng thì réo gào nhưng tôi vẫn đủ sức vượt qua màn chào hỏi hàng ngàn năm vẫn diễn ra tại các lớp học buổi đầu gặp gỡ. Cô giáo có đôi mắt thật to tròn sậm màu cà phê. Cô nói thứ tiếng Anh – Ấn khá dễ nghe dù trình độ tiếng Anh của chúng tôi có hạn. Những học viên đến từ nhiều nước với những gương mặt và sắc thái biểu cảm phong phú. Bốn màu da đủ cả. Ngôn ngữ đông tây nam bắc không thiếu miền nào. Một sự hội tụ văn hóa quy mô nhỏ đã diễn ra tại lớp học Aptech này, cho chúng tôi những trải nghiệm lần đầu đầy háo hức. Chúng tôi đã trở thành “rich girls” (chữ chị Hằng dùng) trong tích tắc khi hai chàng Hanit Vairagi và Kartik Dabral xin chữ ký với giá 2.500 rubi (học bổng). Nhờ sự liên hệ mật thiết giữa cơ quan chúng tôi với ĐSQ Ấn Độ mà bao lứa cán bộ đã được sang đất Ấn, tự mình trải qua những cảm giác lần đầu ở nước ngoài.
Tan học, cả bọn ra sân và đứng đợi xe đón về khách sạn trong khói thuốc loang trắng xóa trước mặt của cô bạn Chile. Có hai chú bò thong thả dạo bước bên ngôi đền cổ lỗ chỗ những mảng vữa rụng rời. Những chú muỗi bay như tàu lượn trên không trung. Chiều qua như thế bằng lời gọi hớt hải của chàng lái xe. Chàng cúi rạp người qua tường rào hét gọi mấy đứa chúng tôi đang mải mê cười toe toét dưới nắng chiều. Xe đi qua một con đường vòng xoáy ốc khiến tôi nhớ đến chiếc bếp điện thời cổ lai hy ở nhà bà ngoại với những vòng lò xo đỏ rực. Đã bắt đầu thấy trên đường những xe hoa quả trở đầy nho đen…
Gặp đồng hương, “hàng xóm” và ăn tết Việt
Có mưa trong ngày hôm nay. Mọi người nói thật may, vì Ấn Độ ít mưa lắm. Mưa táp cả vào mặt người đàn ông vừa chở chúng tôi vừa liên tiếp ăn những hạt đậu được lấy ra từ chiếc túi da đính kèm xe tuk tuk. Đôi bàn tay đen và móng tay cáu bẩn. Nhưng tôi cũng chả thấy bẩn nữa, vì chúng tôi đang bị lạc đường. Một người đàn ông Ấn đi cùng vợ đã giúp chúng tôi tìm được đường đến Savar Priya Vihar bằng một cuộc điện thoại và sự kiên nhẫn. Đó là một đôi vợ chồng “nhà giàu”, tôi đoán được qua cách ăn mặc và phong thái giao tiếp. Họ lịch sự và thân thiện ngoài sức tưởng tượng của tôi. Nhờ sự thân thiện đó, chúng tôi nhanh chóng đến khu của những biệt thự trắng sạch sẽ bình yên. Cô chú Tuấn – Thủy ở Đại sứ quán cùng các con của mình đón chúng tôi bằng nụ cười hồn hậu, hỏi han chuyện trò rồi đưa hai chị em tôi đi nạp tiền điện thoại. Tôi bắt đầu quen với đồng rubi và không còn cảm giác sợ hãi của “sân bay lúc nửa đêm”. Gặp người Việt Nam ở nơi xa lạ, lòng ấm như bếp lửa.
400 rubi đã giúp sim điện thoại yên ổn trong túi. Hai chúng tôi đi về và ngồi bật liên tiếp những kênh tivi địa phương của Ấn trong lúc chờ ăn tối. Hai người đàn ông trên sân thượng vẫn xoắn xuýt với lửa cùng những chiếc nồi. Biết thế là vì chúng tôi đã mon men vào phòng ăn lúc chưa có món nào được dọn ra, và tôi đã nhìn trộm họ qua cửa kính nhà bếp. May sao chúng tôi có thể ăn được những món mà hai người đàn ông hào hứng giới thiệu. Hơi cay. Nhưng vẫn ổn. Vừa ăn vừa căng tai ra nghe mọi người nói và đáp trả hay hỏi họ những câu vừa tầm mình. Món hoa quả cắt vụn giúp hơi cay bay đi bớt. Và nó đã bay hoàn toàn sau cuộc trò chuyện của hai chị em với một cô gái Ethiopia, một anh chàng Malaysia và người đàn ông tóc xoăn Colombia. Trước khi chia tay để choàng chăn ấm, cô bạn da đen còn đề nghị thăm phòng tôi một lát. Đôi mắt sáng nổi bật trên làn da thăm thẳm. Cặp mông cong quay vút đi để lại tiếng “Good night” ngọt ngào.
Sau hai tuần dài ăn đồ Ấn không có rau xanh nấu như kiểu nhà mình, chúng tôi thấy quá xót ruột. May sao chủ nhật, Thavy và My rủ qua nhà bạn họ ăn cơm nấu theo kiểu Lào. Chủ nhà đón chúng tôi chính là Bí thư thứ hai của Đại sứ quán Lào tại Ấn. Ông có dáng người mảnh dẻ, miệng cười rất hiền và rất thích âm nhạc. Tuyệt hơn là ông nói được tiếng Việt vì đã có 8 năm học tập ở Việt Nam. Không gian tràn ngập những bài hát Việt Nam. Có lẽ chủ nhà muốn chúng tôi vui và chứng tỏ cho chúng tôi thấy họ yêu Việt Nam như thế nào. Chúng tôi theo ông và con trai ông ra khu chợ cách đó chừng 3 km mua đồ ăn. Chợ nho nhỏ, nhưng có hai cửa hàng thịt bò rất ấn tượng, bán cả chục con to kềnh càng một lúc.
Chúng tôi đến Đại sứ quán Việt Nam tại Ấn Độ ăn tết sớm. Đi cùng 6 người Việt có thêm 2 bạn Lào và 3 bạn Campuchia. Trong không khí nhộn nhịp cười nói của không gian Việt, MC hỏi: Các bạn ngửi thấy mùi gì vào lúc này? Người thì bảo tôi ngửi thấy mùi mùa xuân, người nói tôi ngửi thấy mùi xa quê, người lại cho là mình đang ngửi thấy mùi ấm áp. Chỉ có em bé hồn nhiên là biết tả thực: Cháu ngửi thấy mùi thức ăn ạ! Còn tôi tự đặt câu hỏi rồi tự trả lời: Mùi quê hương ở đâu? Trong nỗi nhớ!
50 rubi cho 5 người, chúng tôi đã được tuk tuk khó nhọc ném lại trước cổng Dilli Haat. Thêm 15 rubi cho một vé vào cửa, mảnh sân đầy khoảng trống đã hiện ra. Trời sang chiều, trắng đục như những trang giấy trong cuốn sổ mà anh chàng đeo kính người Ấn tí nữa sẽ nài nỉ tôi mua. Dilli Haat không đông như tôi tưởng, hoặc cũng có thể tùy ngày. Sau khi ném 195 rubi qua cửa sổ để đổi lấy mấy thứ đồ ăn không nuốt nổi, chúng tôi đã sẵn sàng mở ví chi tiêu. Khăn, áo với những đường thêu cầu kỳ tỉ mẩn. Thảm, chăn với những hoa văn sặc sỡ nồng nhiệt. Giày, dép với những mũi giầy hếch lên như chú hề mũi đỏ đang tung hứng cầu bay… Trên đầu, đèn lồng đung đưa. Dưới chân, tranh vẽ bằng tay lan tràn mời gọi. Những chú chó chạy loăng quăng trong sân, hứng chí lại nằm lăn quay ra chờ đón khách. Những đôi mắt cuộn theo chân du khách, như cố níu lại thật lâu, với niềm hy vọng nhỏ nhoi ngời lên trong lời mời. Tôi mua được hai bánh xà phòng hương Neem (cây thường xuân nổi tiếng của Ấn Độ), mùi thanh nhã. Cuối chiều, tôi lại cùng mọi người chui vào tuk tuk, ngồi trên lòng Ieva ấm áp. Nhìn vào khuôn gương trước mặt, chốc chốc lại thấy đôi mắt người lái xe. Trong sâu thẳm đôi mắt ấy như có cả cánh rừng kim tước xạc xào.
India gate, Parliamen House và Cambodian Temple
India Gate chan hòa trong nắng sớm. Nếu được hát thật to lên, tôi sẽ hát một bài hành khúc. Bởi chúng tôi đã được xem một đội quân duyệt binh với bộ quân phục thật ấn tượng. Tôi chụp ảnh chung với một cậu bé dễ thương có làn da mềm và đôi mắt trong trẻo đi chơi cuối tuần cùng bố mẹ. Cậu khác hẳn với cậu bé đang lủi thủi phía sau kia cũng muốn tôi chụp cho một kiểu ảnh. Một đôi mắt khôn lanh bởi trải đời quá sớm. Quần áo đen đúa, miệng cười méo xệch. Cậu chắp tay kiểu Ấn cho tôi chớp vội kiểu ảnh có đôi môi đậm ánh chiều tà chưa kịp hé làm duyên. Xem ảnh, có vẻ hài lòng, cậu bắt tay tôi. Đôi bàn tay trẻ thơ rin rít bụi đất và mồ hôi, lạnh ngắt.
Rashtrapati Bhavan và Parliamen House trời rất trong, đường sạch bong. Những bông hoa đủ sắc mầu rực rỡ 8 cánh nở bung ra cho nắng rót mật. Hoa như những bông thược dược nở vào dịp tết ở Việt Nam. Chúng tôi vừa đi vừa chạy, cậu bạn gần tôi bỗng hét to “I want to fly” khiến cho vài chú chim đậu gần đó giật mình, cánh tung chấp chới. Chúng tôi lại di chuyển sang địa điểm mới. Cambodian Temple nho nhỏ thanh bình mặc dù bên ngoài cánh cổng là những đám bụi khổng lồ nhuộm bạc trắng lá cây. Chúng tôi uống Cocacola, ăn bánh ngọt và loanh quanh ngoài bãi cỏ. Sau đó vào trong đền nhìn các bạn Campuchia thắp hương. Đoạn đường về có vẻ nhanh hơn. Lúc này tôi nhớ Sara Hotel vô cùng, chính xác là nhớ chiếc giường êm ái.
Đền Laxmi Naryan, Bangla Sahib và Jhandewala Deviji
Việc đi chân trần vào tiết trời buốt giá thật khó khăn, nhất là trên nền đá lạnh ngắt. Chúng tôi đi chân trần lội qua dòng nước chảy chậm rãi trước cổng đền Laxmi Naryan. Những dòng người vẫn tiếp tục đổ vào nơi đây. Họ lội qua dòng nước, cúi người vốc một vốc cho lên miệng uống và rửa mặt. Có lẽ dòng nước này sẽ mang lại may mắn cho họ. Dòng nước hòa quyện biết bao mảnh bụi của hàng ngàn hàng vạn đôi chân, bao nhiêu màu da, bao nhiêu ý nghĩ. Sự hòa trộn đó đã chứng minh cho sự gắn kết, cùng chung ý nguyện về một thế giới tốt đẹp và bình yên. Chúng tôi đi thành một hàng và lắng nghe người hướng dẫn kể về sự tích cũng như lễ nghi khi vào đền. Phía trên là những dải kim tuyến lấp lánh trắng đỏ lung linh. Dưới chân thảm trải bao la sạch sẽ. Những người đàn ông và đàn bà ngồi trong im lặng. Nhiều người cầm trong tay quyển kinh đọc lẩm nhẩm, mắt mơ màng. Chúng tôi rời ngôi đền bằng một miếng chè trộn mỡ ngọt lịm được hứng từ tay hai người đàn ông da rất nâu.
Chúng tôi tiếp tục đi đến địa điểm tuyệt vời tiếp theo: Bangla Sahib. Một khung cảnh mênh mông trải ra trước mắt. Màu đỏ trầm nền nã trộn cùng tông vàng thanh tao khiến cho các tòa tháp nổi bật trên nền trời lơ đãng những gợn mây. Từng đàn chim thi nhau bay đến đậu đen kít trên những chóp nhọn ấy. Lạc đà quỳ, hổ phục, sư tử đứng, rắn vươn mình, vịt thảnh thơi… là những con vật được tạc bằng đá, khiến khung cảnh trở nên sống động. Một bức mành được kết bằng hoa vàng theo gió đung đưa…
Chợ INA, chợ hầm Pakila và đền Jhandewala
Nếu so sánh chợ Đồng Xuân với INA Market thì chợ nhà mình hoành tráng hơn, mặc dù INA là chợ thực phẩm nổi tiếng ở Ấn Độ. Càng vào sâu phía trong, đường đi càng nhớp nháp. Những người đàn ông vẫn tiếp tục gánh vác trách nhiệm bán hàng, mặc cho các quý bà dạo quanh ngắm nghía. Chúng tôi gọi món Hongkong Chicken ngay mặt trước của chợ.
Thả hình tròn màu xanh giá 10 rubi vào hộp cửa, chúng tôi ngồi yên vị trên những chiếc ghế sáng bóng của tàu điện ngầm. Giá rẻ. Chất lượng tốt. Tốc độ cao… Metro đúng là lựa chọn số một để đến chợ hầm Pakila. Chợ nằm dưới lòng một thảm cỏ xanh, phía trên, những bầy chim đang tìm đôi ba vụn bánh mì còn sót lại của khách thập phương ngồi nghỉ chân trước và sau khi vào chợ. Chợ toàn đàn ông, những mái tóc ngắn chải keo bóng mượt gọi chúng tôi rối rít trước cửa hàng của họ. Cũng ngả giá trên trời, cũng giá mua dưới đất. Cũng hàng tàu không khác chợ Ngã Tư Sở. Sau khi mua một số thứ, chúng tôi rẽ vào nhà hàng Cusine King đỏ rực, gọi Tomato – Cheese Pizza và Veg. Rice hết 287 rubi. Bữa trưa là động lực cho cả nhóm tiếp tục đi thăm Jhandewala Deviji Temple.
Khác hẳn với những ngôi đền chúng tôi đã từng đến. Jhandewala nằm giữa một mớ ngổn ngang dây điện, dây cáp. Ngôi đền trắng toát càng tăng thêm độ lạnh giá khi tôi đi chân trần vào trong. Hương dừa già quyện cùng mùi nến thơm thoang thoảng. Nơi này những người chưa có gia đình thường đến để cầu hạnh phúc, tình yêu. Những đôi cưới nhau rồi cũng đến để cầu yên ấm, cầu con cái. Tôi nghĩ đây chính là ngôi đến tác hợp duyên số cho biết bao người. Bởi thế mà chúng tôi đã được chụp ảnh chung cùng một đôi cô dâu chú rể. Boeun được tặng một vòng hoa và một tấm khăn may mắn. Cậu tặng tôi vòng hoa bằng cách ném nó từ tay mình lọt hẳn vào đầu tôi. Những bông cúc vàng khi chuyển sang tôi giờ đây là màu của tình bạn, không phải biểu tượng của tình yêu mà người gác đền trao cho cậu đã thì thầm cầu chúc. Tôi ngủ gục trong tuk tuk đường xa. Sea Boeun chịu lạnh ngồi ngoài chắn gió. Bốn chúng tôi đã để tuk tuk lao quá về South Extension Part I, gần tới lớp. Tôi sực tỉnh khi Boeun hốt hoảng hô scouter quay ngược trở lại. Về đến Sara đã là chiều tối. Phía hoàng hôn chỉ còn một đốm lửa mờ.
Safdarjung’s Tomb và Qutub Minar
Sudesh dẫn chúng tôi đi trong cơn sương sớm còn chưa kịp tan. Safdarjung’s Tomb như một bài thơ thì thầm lặng lẽ. Tôi đã bắt đầu quen với màu đỏ, màu nâu – màu thời gian của những đền đài Ấn. Những vỉa gạch nép sát vào nhau tạo nên một vẻ đẹp của sự đoàn kết cộng đồng. Tôi ngước nhìn lên một cành cây khô, có cái gì cứ lay động lay động. Tựa như một quả bóng bị xì hơi đang bay trên trời bỗng vương vào cành nhọn mắc míu. Nhìn thật kỹ, thì ra là một chú quạ non. Có lẽ chú vẫn còn đang trong cơn mê ngủ, cánh lười bay. Những bầu tháp tròn trịa như những đôi mắt đẹp của người phụ nữ Ấn, như dáng người mặn mà của các bà các cô tôi vẫn thấy trên đường phố New Delhi. Dặng dừa cao vút vươn lên cùng đỉnh tháp. Chúng tôi cảm giác mình chính là những hạt đường khuấy ngọt cả không gian. Và tiếng cười thì leng keng va vào nhau như từng viên đá trắng…
“Bởi anh dắt em vào ngôi đền cổ/ Nên chén ngọc giờ chìm xuống đáy sông sâu…”. Bỗng muốn đọc to câu thơ của Thu Bồn khi bước chân vào Qutub Minar trong bình minh rực rỡ. Những bức tường đá cũ đã lên nước thời gian hiện ra trước mắt. Ngọn tháp cao vời vợi với kiến trúc siêu đẳng đang ngóng lũ chim vần vũ trên cao. Tôi nghe được tiếng gió gọi từ những rặng cây rất gần. Người quét tháp vẫn cần mẫn với công việc của mình. Sự rộn ràng của chúng tôi không làm anh ta nao núng một đường quét nào. Ấn Độ đã mở ra trước mắt chúng tôi cả thế giới của đền đài và thiên nhiên xanh ngắt. Quên cả bụi đường, những cái chìa tay xin tiền đầy bi thương. Quên cả những cuốc xây dựng dang dở còn nằm bên ngoài kia, chúng tôi đưa mình lạc vào thế giới của cổ tích. Bên loài hoa mọc lúp xúp không có tên trong trí nhớ, những chiếc cột kiểu cách đứng kiêu hãnh qua bao mùa nắng mưa. Nhẹ nhàng, tôi ngồi xuống một chiếc bệ đá có hàng ngàn thân người đã từng ngồi ngơi nghỉ, để cảm nhận những phút giây thư giãn thực sự.
Con đường dài như giấc mơ tôi có trên chuyến xe đi cùng các học viên Aptech. Thời gian bỗng trở nên nhanh lạ thường, đó là khi chúng tôi bước vào Trip 2, bắt đầu với Agra. Hai bên đường, bụi bay đầy trong gió. Ấn Độ quãng đó xơ xác và nghèo nàn. Nhiều đoạn thật giống với con đường quanh khúc ruột miền Trung Việt Nam. Tour chỉ thực sự là tour khi xe dừng lại ở Agra Fort. Những bầy khỉ quấn quýt bên nhau hoặc phân chia nhau ra mỗi con ngồi gác một góc pháo đài nhìn ngắm du khách với con mắt láo liên nhí nhố. Thiên nhiên, con người, vạn vật hòa thuận, quyện chặt nhau.
Mộ Mahatma Gandi nằm trong một khu mênh mông hoa cỏ. Nắng chiều xiên xuống nhè nhẹ thanh bình. Raj Ghat đơn giản vô cùng. Một ngôi mộ lát đá bằng phẳng, xếp lên đó những bông cúc vạn thọ vàng trắng tươi tắn. Gió se se thổi bên những chiếc ghế đặt trên khu tường thành cao. Đứng từ trên nhìn xuống khuôn viên có đặt ngôi mộ, một cảm giác yên ả ngập tràn… Khác với Lăng Bác của chúng ta, nơi này nếu muốn vào thăm mộ phải gửi giầy mất 5 rubi.
Tajmahal – “giọt lệ lăn trên gò má người thiếu nữ” đã ở gần bên. Gió chiều thổi lạnh từng sợi tóc. Xếp hàng dài vô tận để vào thăm hầm mộ tối tăm. Chợt giật mình, ngày hôm nay bao người nối nhau vào chiêm ngưỡng nó, chính là đang giáp mặt với một công trình chất đầy xương máu của bao người trong quá khứ. Dưới kia, dòng nước xôn xao níu kéo mặt trời trong ngần, đỏ ối, khổng lồ…
Lodhi garden và ngày chia tay
Chiều ngập nắng. Tôi cùng Ibrahim thong dong đi dạo bên những lối cỏ ngoằn nghèo, trêu lũ ngỗng, chọc lũ chim, ngắm hoa và giơ tay “bắt” gió. Lodhi garden đẹp như trong giấc mơ. Sự bình yên này nghìn năm sau cũng không thể tìm thấy lại được nữa… Còn giờ đây, chúng tôi đang ngồi trên taxi ra sân bay, trở về VN trong một tâm trạng lẫn lộn: lưu luyến New Delhi nhưng lại mong máy bay sớm hạ cánh xuống sân bay Nội Bài. Đến lúc yên vị trên máy bay của hãng hàng không Thái, đầu tôi vẫn bập bùng mấy câu thơ vừa kịp phác thảo: “Dưới chân đồi mờ sương/ Tiếng vẫy tay thanh bình của lũ chim đậu trên ngọn tháp/ Hơi nắng tan trong thành phố/ Xập xòe tán lá, sà mình xuống thảm cỏ mùa xuân/ Những chồi non mây mẩy, êm ái gọi bàn chân/ Bức tranh cuộc sống, không gợn ưu phiền/ Tôi tự cho bút mình, phết lên toàn màu trong trẻo”.
Uống một ly vang mà đầu óc bay lơ lửng nơi xa vắng
Mùa đông như một bài ca buồn lặng lẽ kén người nghe
Và không biết nói gì đành đăng tranh tôi vẽ
Như một cách tri ân cuộc sống còn cho tôi được biết yêu thương dại khờ
Cái từ “nhà quê” nghe thân thương lắm. Và nét vẽ tôi khi vẽ nhà quê nó cứ ngơ ngác vụng về trẻ con, mãi không già giặn được. Có lẽ vì, quê hương như là mẹ hiền, nên ta mãi là đứa trẻ nhỏ dù cho có bao nhiêu tuổi.
Nhà quê trong ý nghĩ trong cái đưa tay của tôi sẽ luôn hiện ra nét cây dừa cây cau cây chuối, bờ ao cầu tre giậu nứa, con mèo con gà giếng nước, nón lá chum vại đụn rơm…
Và những “nhà quê” như vậy vẫn theo tôi trong các bức vẽ nhỏ với nét vẽ không chút toan tính, lớn khôn.
rặng cây lặng lẽ
cho sâu thẳm chiều
mái tranh mộc mạc
cho ấm tường rêu
mãi anh chưa tới
cho em chơi vơi
thầm yêu không nói
tim giờ đơn côi
—-
Vẽ tháng 11/2017.
“Xin lỗi cơn mơ vừa qua
Xin lỗi cơn đau vừa xa lạ
Xin lỗi nỗi vui còn vương lại
Nụ cười đôi khi đắng cay lòng này…”
(Xin lỗi – Hồ Tiến Đạt)
Và rồi cái duyên nghe Phạm Hoài Nam hát live đến sớm không ngờ. Một loạt bài hay và quen đã được cất lên hôm đó. Nhạc, lời Quốc Bảo khó ngấm cho ai không hợp dòng này, nhưng với mình chúng tinh tế, cuốn hút với cách chơi chữ thật sáng tạo. Anh Nam hát Quốc Bảo đã mang một hơi thở khác, nhẹ tênh mà đọng lại, ngông nghênh nhưng thật điềm tĩnh. Khiến tình trong đó thật say và phụ nữ trong đó thật đáng tôn thờ. Những bài khác thì như anh nói là “làm già nhạc trẻ” cũng rất êm ả, thầm thì, bỏ ngỏ, dễ thấm vào lòng.
Hôm đó anh Nam hát rất hay, tựa như trong phòng thu! Tiếc chút vì mình ngồi không được gần nên thấy hơi nhộn nhạo do người ra vào và máy xay sinh tố nghe như tiếng xe tăng chạy sau vai.
Bài “Xin lỗi” rất ngợp vì sâu. Người hát vì đã trải nghiệm lắm nên lời dù ngắn gọn đơn sơ mà hát lên không bị nhạt. Ca từ cũng không vì buồn mà trở nên nặng nề. Lời và nhạc tưởng đơn giản mà lại nói lên được những nỗi niềm của bất cứ ai trong cuộc đời này! Và những ngày sau đó mình hát bài này mãi không thôi.
Việc làm thêm từ năm lớp 10 đến nay: Bên cạnh rất nhiều bài báo khô khan nghiêm ngắn thì thi thoảng cũng được nghĩ ra mấy câu chuyện sến sến trong khi mục đích trần trụi: kiếm nhuận bút để uống cà phê.
Từ bàn tay con thoảng mùi giấy mới
Mẹ thấy mình trở lại những ngày xưa
Này mực tím này sách vở thơm tho
Này chân đất đầu trần chạy dưới nắng
Thả cánh diều giữa mênh mang mây trắng
Hương lúa bay xôn xao ngát trời chiều
Đọc vần thơ, trang sách nhỏ thân yêu
Cho gió hiền về mơn man khe khẽ
Nay con đã biết rời đôi tay mẹ
Tìm say mê trong thế giới thần tiên
Cổ tích dịu êm, cô tấm rất hiền
Đều từ sách, nơi ươm mầm mơ ước
Xuân đang nhú những trồi non êm mướt
Dưới bóng đào thong thả viết dòng thơ
Gửi tặng con những cuốn sách bây giờ
Cho tương lai xanh ngời đường con bước.
25.12.2011
Cái thời “lười như chấy” của tôi đã qua lâu rồi. Bây giờ, mỗi lần nhớ lại, tôi tự cười mình vì có một thời từng “dị ứng sách”. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên, khi ấy, tôi mới học lớp 6. Lớp 6, thú vui của tôi là rong chơi cùng lũ trẻ hàng xóm sau mỗi giờ tan học, vào mỗi ngày nghỉ và nhất là những ngày hè nắng nóng. Chả sợ nóng, không sợ nắng, bọn trẻ chúng tôi luôn hào hứng mỗi khi ra đường. Tóc khét râu ngô, chân tay đen nhẻm, quần đùi xoắn cạp cùng những trò nghịch ngợm tung trời. Còn sách, một thứ già nua, cũ kỹ, làm sao có thể cuốn hút được những đứa trẻ hiếu động như tôi. Nhưng, có ngờ đâu, chỉ sau nửa năm mọi thứ đã khác, đến mức nhìn lại, tôi cũng chẳng nhận ra nổi mình.
Người mang đến cho tôi sự hào hứng với sách, chính là mẹ. Mẹ tôi mê sách lắm! Nhà có hai tủ sách rất to, bằng gỗ, màu nâu vàng bóng mịn. Hai tủ sách của mẹ được xây nên bằng những đồng tiền ky cóp từ những ngày sinh viên cho đến lúc đã sinh được hai anh em chúng tôi. Dù thời buổi thóc cao gạo kém, dù đi chợ vẫn phải đau đầu chọn mua món gì cho vừa rẻ vừa ngon, nhưng mẹ chưa bao giờ từ bỏ thói quen mua sách. Nhiều lần tôi hỏi mẹ “sách chẳng có gì hay, cũng không đem ra mà ăn được, mẹ tốn tiền mua sách làm gì?”. Mẹ cười bảo “rồi một ngày con sẽ thấy, chính sách là người nuôi dưỡng tâm hồn con”.
***
Nhà tôi nằm trong một con ngõ trên đường Giảng Võ, gần với hiệu sách Nhà xuất bản Giáo dục. Những ngày cấp hai, tôi chỉ mong chóng tan học để tham gia vào những trò chơi cùng bọn trẻ hàng xóm. Vì ngõ nhỏ nên chúng tôi thường kéo ra đường lớn chơi cho thỏa thích. Ðịa điểm lý tưởng là khoảng sân rộng trước cửa Nhà xuất bản. Hồi đó, xe đạp còn nhiều, những dãy xe xếp hàng dài trước cửa hiệu sách, những cô bán hàng miệng cười tươi tắn là hình ảnh quen thuộc trong ký ức ấu thơ. Nhưng sách thì không, không một tên sách nào lưu lại trong đầu tôi khi ấy.
Mỗi lần mẹ vào hiệu sách, tôi thường giằng tay mẹ bỏ ra ngoài chơi, với tôi bên ngoài thú vị hơn nhiều. Vậy mà có một lần, mẹ đã thuyết phục tôi vào được từ đầu buổi đến cuối buổi. Hôm đó tôi ngoan bất chợt, lút cút đi theo mẹ xem từng quyển sách. Nghe mẹ giảng giải về những ích lợi của sách, tôi thấy sách không đến nỗi khô khan như mình tưởng. Nhiều bìa sách trang trí đẹp, có những cuốn màu sắc rất bắt mắt. Có những tựa sách khiến tôi tò mò, rồi giở ra đọc vài dòng, lại thấy muốn đọc tiếp. Mẹ nắm bắt được một chút thay đổi nho nhỏ đó trong tôi, mua ngay cho tôi muốn sách có cái tên thú vị: “Tác Dăng – đứa con của rừng xanh”. Về nhà, mẹ âm thầm theo dõi tôi xem có đọc quyển truyện đó không. Còn tôi thì vô tâm vứt sách vào một góc, lại cuốn vào những trò chơi mới cùng lũ trẻ con ham vui.
Cho đến một hôm, bố mẹ đi công tác, tôi ở nhà một mình. Đêm đầu tiên, không sao ngủ được, tôi đứng dậy, đi đi lại lại, rồi lục lọi các thứ ra chơi cho đỡ buồn chân buồn tay. Bỗng thấy quyển sách mẹ mua hôm nào nằm đó, tôi hờ hững chạm vào, lật giở qua loa. Rồi chẳng hiểu thế nào lại cầm lên đọc, đọc từ trang giữa. Đọc được một trang, tôi lật lại đọc từ đầu. Tôi bắt đầu đọc ngấu nghiến cuốn sách, cho đến gần hết đêm, rồi lăn ra ngủ say như chết. Trong giấc mơ, tôi mơ thấy mình là chàng Tác Dăng hoang dã đu cây rừng rất giỏi. Sáng sớm, khi mặt trời đã len từng sợi nắng vàng vào giường, cây phượng vĩ thả những chiếc lá li ti xuống bậu cửa sổ, tôi trở dậy, thấy cuốn sách nằm bên, quăn gập một góc bìa. Tôi cầm lên và đọc cho đến hết, quên cả cơn đói.
***
Sau cuốn sách đầu đời ấy, tôi bắt đầu theo mẹ đi hiệu sách nhiều hơn. Mỗi lần vào hiệu sách, thể nào tôi cũng chọn được cho mình một quyển mang về. Nào là “Giấc mơ tuổi thần tiên”, nào là “Khi chúng tớ là trẻ con”… Gần đây, “Bộ sách cho các bạn trẻ thế kỉ XXI” với 11 cuốn sách có các tựa đề là lạ: “Cái chết – giải thích cho con”, “Đạo lý – giải thích cho mọi người”, “Tình yêu – giải thích cho con”… đã giúp tôi nhận ra nhiều điều, cả những điều mà bố mẹ khó có thể giải thích cho tôi một cách cặn kẽ và dễ hiểu. Giờ trên lớp, sách giáo khoa lại là bạn thân của tôi. Nhất là vào thời điểm ôn thi, lúc nào tôi cũng ôm lấy sách. Mẹ dạy cho tôi cách học hiệu quả cùng sách giáo khoa, đó là gạch chân, viết những ý quan trọng vào sách. Dù không giữ được sự sạch sẽ hoàn hảo, nhưng kết quả mang lại rất khả quan. Đến lúc làm bài, trong đầu tôi hiện ra mồn một những chỗ đánh dấu, những đoạn gạch chân, những gợi ý về ý nghĩa đoạn thơ, đoạn văn mà tôi được học trên lớp. Bên cạnh đó, những cuốn sách “Kiến thức bổ trợ Ngữ văn 12 nâng cao”, “Giảng văn Văn học Việt Nam”… giúp môn văn của tôi ngày càng tiến bộ. Cô giáo cũng ngạc nhiên về kết quả học tập của tôi. Chính tôi cũng cảm thấy lâng lâng về sự thay đổi ấy.
Giá sách nhỏ của tôi cứ đầy dần. Những cuốn sách của Nhà xuất bản Giáo dục mà tôi vẫn thường theo mẹ vào thăm nom hàng tháng đã thực sự trở thành người thầy, người bạn thân thuộc đối với tôi. Bây giờ đã qua cái tuổi đọc truyện cổ tích, truyện thiếu nhi, nhưng tôi vẫn giữ gìn những cuốn sách đã được mẹ mua cho ở Nhà xuất bản Giáo dục từ những ngày chập chững bước vào thế giới sách. Thỉnh thoảng ngắm lại, chạm vào, cả vùng ấu thơ lại trỗi dậy, tươi mới như chưa bao giờ trôi xa.
***
Đường Giảng Võ vẫn thế, những hàng cây xà cừ hôm nay đã bung đầy lá non, như những chú gà trống choai mới nhổ giò, tràn đầy sức sống. Những chiếc lá xanh như những sợi lông mướt bay phần phật trong gió. Tôi cũng như chú gà trống choai, đã chuẩn bị cho mình một hành trang đầy đủ, bước vào cuộc sống làm một công dân đích thực, như mong ước của mẹ. Mẹ đã âm thầm vun vén cho tôi một tình yêu thực sự với sách, để tôi ngấm dần, thấm dần và tiếp nối niềm say mê đó một cách tự nhiên. Tôi mỉm cười vì sự liên tưởng ngộ nghĩnh của mình, chợt nhận ra, nhờ có sách mà trí tượng tượng của tôi được phát huy, nhờ có sách tôi mới có thể viết ra được những điều tôi nghĩ một cách lưu loát. Dù còn xa, nhưng trong đầu tôi đã hiện lên hình ảnh, vào một ngày trời đẹp, tôi dắt tay một cậu bé vào hiệu sách thân thuộc nằm cạnh ngõ nhà tôi, lại bắt đầu cho một sự tiếp nối.
__________________
Bài in trong kỷ yếu 55 nhà xuất bản Giáo dục. Viết xong 18.6.2012
Một cuốn sách có thể khiến bạn đọc để mắt tới không chỉ bởi màu sắc cuốn hút, độ dày đáng nể, mà hơn cả chính là tựa đề của nó. Tự thân cái tên “Nguyễn Đình Chú tuyển tập” dù nghe chân phương nhưng đã đủ giữ mắt bạn ở lại, bởi đơn giản, tuyển tập này là của Giáo sư Nguyễn Đình Chú – Nhà giáo Nhân dân, người đã ươm những hạt giống tâm hồn cho bao thế hệ.
Giáo sư Nguyễn Ðình Chú sinh năm Kỷ Tỵ (1929) tại xã Thượng Xá, nay là xã Nghi Hợp, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An trong một gia đình Nho giáo có truyền thống yêu nước thân dân. Ông từng là sinh viên xuất sắc của khoa Văn trường Ðại học Sư phạm Hà Nội, sau đó được Nhà trường giữ lại làm công tác giảng dạy và kinh qua nhiều chức vụ quan trọng, góp phần vào sự phát triển chung của ngành giáo dục. Không kể việc đào tạo hệ cử nhân, ông đã hướng dẫn trên 50 luận văn và 14 luận án tiến sĩ; có nhiều bài viết và công trình khoa học giá trị cao; cũng là chủ biên của sách giáo khoa và sách giáo viên Ngữ văn 6 (phần Văn học), Văn 10, Văn 11 (thí điểm, cải cách, chỉnh lý hợp nhất). Nhận thấy vai trò to lớn của Giáo sư Nguyễn Ðình Chú trong sự nghiệp giáo dục Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục đã xuất bản “Nguyễn Ðình Chú tuyển tập” với mong muốn lưu lại cho đời một nhân cách, một tấm gương về trí tuệ, tâm huyết và lòng yêu nghề vô hạn.
“Nguyễn Ðình Chú tuyển tập” nằm trong số các bộ sách tham khảo lớn, có giá trị khoa học và thực tiễn cao, mang ý nghĩa chính trị – văn hóa, giáo dục sâu sắc, được trình bày và in ấn đẹp (gọi là sách tham khảo chất lượng cao), do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành nhân kỷ niệm 55 năm ngày thành lập của mình; nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu, giảng dạy của học sinh, sinh viên, giáo viên phổ thông, giảng viên đại học, cán bộ nghiên cứu, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo bạn đọc, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, dân trí xã hội trong thời kỳ mới. Tham gia biên soạn mảng sách này là các nhà khoa học đầu ngành, nhà giáo, nhà quản lý giỏi, nhiều kinh nghiệm, có uy tín đối với độc giả. “Nguyễn Ðình Chú tuyển tập” do PGS.TS. Nguyễn Công Lý tuyển chọn và giới thiệu, là tuyển chọn các công trình tiêu biểu của Giáo sư Nguyễn Ðình Chú đã được công bố trên các sách và tạp chí (từ năm 1958 đến nay) được đồng nghiệp, các nhà khoa học và bạn đọc ghi nhận, hoan nghênh.
Với các bài viết tiêu biểu cho tư duy, phong cách của Nguyễn Ðình Chú, bạn đọc có thể yên tâm từ nay mình đã có một tư liệu tham khảo có giá trị, thiết thực với nhiều góc nhìn sáng tạo từ tác giả. Các tiểu luận, bài viết vốn ra đời trong từng hoàn cảnh cụ thể và riêng biệt, nhưng Tuyển tập đã sắp xếp lại thành hệ thống, trật tự theo yêu cầu nhận thức về lịch sử văn học Việt Nam, bao gồm những vấn đề khái quát chung, tiếp đó là những vấn đề cụ thể thuộc lịch trình vận động của hai thời kỳ văn học trung đại và cận – hiện đại, cụ thể chia thành ba phần như sau:
Phần 1 nêu Mấy vấn đề chung về lịch sử văn học Việt Nam (gồm 8 bài viết) được Giáo sư Nguyễn Ðình Chú tập trung phân tích về lịch sử văn học Việt Nam với một cái nhìn tổng quát, sâu rộng. Qua cái nhìn đa diện của ông, cấu trúc tổng thể của nền văn học dân tộc được nhận thức trọn vẹn, diện mạo của nền văn học Việt Nam được hiện lên đầy đủ. Ông đã đưa ra nhiều hướng tiếp cận mới, hợp lý đối với cách sắp xếp hệ thống lịch sử nói chung và những ý tưởng đột phá đối với những vấn đề cụ thể trong nền văn học. Liên quan việc phân kỳ lịch sử văn học Việt Nam, ông đề nghị bổ sung thêm một khái niệm công cụ nữa cho việc phân kỳ là “phạm trù văn học” (bên cạnh việc phân kỳ quen thuộc dựa trên các bình diện: vương triều phong kiến, theo thời gian, theo từng thế kỷ, theo các mốc lớn của lịch sử…). “Phạm trù văn học” được ông xác lập nội hàm một cách hệ thống và chặt chẽ gồm ba bộ phận: Những yếu tố gián tiếp chi phối văn học, những yếu tố trực tiếp liên quan tới văn học và những yếu tố thuộc chính bản thân nền văn học. Bổ sung cách phân kỳ này, việc nhận thức về quá trình vận động của lịch sử văn học dân tộc nói chung và về tác giả, tác phẩm cụ thể của mỗi phạm trù văn học sẽ được nâng cao rõ rệt.
Phần 2 giới thiệu Về văn học trung đại Việt Nam (gồm 38 bài viết), ông nhắc đến nhiều tên tuổi làm nên cốt cách văn học thời kỳ bấy giờ như Nguyễn Trãi, Nguyễn Dữ, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Tú Xương…, trong đó tác giả văn học được ông dành nhiều bút lực và nhiệt tình, tập trung hơn cả là Nguyễn Du, Nguyễn Ðình Chiểu và Tú Xương. Ðối với tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ, bằng cách tư duy trừu tượng khoa học và tư duy triết học, tác giả đã đưa ra cách hiểu nội dung tác phẩm hoàn toàn mới. Trong bài viết “Nghĩ thêm về Chuyện người con gái Nam Xương”, tác giả cho rằng, việc mặc định chủ đề tư tưởng cho tác phẩm như lâu nay (“nỗi khổ của phụ nữ do chế độ nam nữ bất bình đẳng và chiến tranh gây nên”) chỉ mới là giá trị lộ thiên, còn giá trị sâu xa của tác phẩm chính là “sự mong manh, vô cùng mong manh đối với hạnh phúc của người đàn bà, bởi sự sống vốn những thứ ma quái, trớ trêu muôn đời chẳng liên quan đến hình thái xã hội, đến chiến tranh”. Từ đó, ông cho rằng “Chuyện người con gái Nam Xương” có ý nghĩa triết học sâu hơn, cao hơn “Truyện Kiều”, bởi nó đụng chạm vào được cái sự ma quái có thực trong cuộc sống của người đàn bà muôn nơi, muôn thuở. Bài viết trên được nhiều người thích thú là nhờ có cách nhìn triết học và mới mẻ như thế. Còn trong bài “Vấn đề “ngã” và “phi ngã” trong văn học Việt Nam thời trung đại”, Giáo sư Nguyễn Ðình Chú đã có góc nhìn triết học tường tận về sự sống con người – cá thể để dẫn đến cách nhìn hiện tượng “ngã” và “phi ngã” trong văn học Việt Nam thời kỳ trung đại rất thuyết phục, khiến Giáo sư Lê Trí Viễn khi đọc bài này cũng phải thốt lên “ông Chú đã dạy lại chúng ta những điều này”.
Phần 3 bàn luận Về văn học cận – hiện đại Việt Nam (gồm 33 bài viết), tác giả đã có cách nhìn mới mẻ về thời cuộc, làm nổi bật những tác giả có sức ảnh hưởng lớn đến sự phát triển văn học của thời kỳ mới như Phan Châu Trinh, Nguyễn Thượng Hiền, Ngô Ðức Kế, Hoàng Ngọc Phách, Hoài Thanh,… trong đó dày công hơn là với Phan Bội Châu, Tản Ðà, Hồ Chí Minh. Cùng với thành quả nghiên cứu tác gia, tác phẩm là các tiểu luận khái quát chung hay từng bộ phận thuộc thời kỳ văn học cận – hiện đại. Ðáng chú ý, trong bài “Cuộc tranh luận về quan điểm nghệ thuật thời kỳ 1935-1939”, tác giả đã có sự nhìn nhận về cuộc tranh luận sau gần hai phần ba thế kỷ một cách khoa học, khách quan, với sự khảo cứu công phu, phân tích xác đáng và chứng minh cụ thể, thấu tình đạt lý.
Trên chặng đường mình đi, Giáo sư Nguyễn Ðình Chú đã để lại niềm tin yêu với đồng nghiệp, học trò và đông đảo bạn đọc. Học trò Phúc Sơn (K55C khoa Ngữ Văn – Ðại học Sư phạm Hà Nội) đã viết về người thầy của mình như sau: “Hơn nửa thế kỷ trước, khi là sinh viên Văn khoa như chúng tôi bây giờ, anh sinh viên Nguyễn Đình Chú đã được học với nhiều vị “sư biểu” của nền giáo học Việt Nam thời bấy giờ. Ở thế hệ “một đi không trở lại” đó, Nguyễn Đình Chú học được đức độ của GS. Đặng Thai Mai, uyên bác của GS. Cao Xuân Huy, trí tuệ của GS. Trần Đức Thảo… Tư duy tích hợp Văn – Sử, Văn – Triết, Văn – Sử – Triết đã giúp thầy có một cái nhìn biện chứng về khoa học văn học”. Nhờ có sự vận dụng tư duy triết học và tư duy trừu tượng khoa học cộng với thái độ trung thực, khách quan và thực sự cầu thị, Giáo sư Nguyễn Ðình Chú đã được Giáo sư Trương Chính nhận xét: “Trong những người đồng nghiệp, tôi trọng anh Chú nhất, bởi anh ấy thành thực với đời và với bản thân mình. Theo tôi đấy mới là người biết sống”.
Cái hay của các bài viết được chắp bút bởi Giáo sư Nguyễn Ðình Chú là viết về văn học bằng tư duy khoa học nhưng lại không khô khan, cứng nhắc, khó hiểu, khó cảm. Mỗi bài viết là một tác phẩm nghệ thuật đích thực, người thưởng thức sẽ không chỉ thấy tác giả là nghệ sĩ, mà sau khi được chiêm nghiệm những câu chữ đó cũng thấy mình trở thành người biết nhìn ra những giá trị sâu sắc từ những gì tác giả truyền tải. Một số bức ảnh được đính kèm trong Tuyển tập đã giúp minh họa rõ hơn về những khoảnh khắc đáng nhớ trong cuộc đời Giáo sư Nguyễn Đình Chú đã được Nhà xuất bản Giáo dục ưu ái trình bày bằng loại giấy sáng, bóng, mịn, mềm, thể hiện sự trân trọng của những người làm sách đối với người thầy giáo đáng kính. Với 1094 trang sách chứa một hàm lượng lớn trí tuệ sâu sắc của Giáo sư Nguyễn Ðình Chú, Nhà xuất bản Giáo dục đã giúp bạn đọc bắc nhịp cầu nối đến với một tâm hồn mẫn tiệp. Sách xuất bản năm 2012 với số lượng 600 cuốn chắc sẽ còn tái bản nhiều lần mới đáp ứng đủ nhu cầu bạn đọc trong việc tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp Giáo sư Nguyễn Ðình Chú và những góc nhìn độc đáo của ông về văn học Việt Nam.
____________
Viết xong 15.7.2012.
Tôi đã đọc được ở đâu đó rằng, phải biết ngạc nhiên về cuộc sống. Ngạc nhiên hướng chúng ta đến một trạng thái đứng ra ngoài những khuôn mẫu có sẵn. Không phải lúc nào cũng đặt kế hoạch và mong muốn mọi thứ phải răm rắp nghe theo. Ðiều ngạc nhiên lớn nhất trong thời điểm này của tôi, đó là con gái tôi đã biết yêu thích sách sớm hơn tôi ngày xưa. Con không phải đợi đến lúc sắp rời cấp 3 mới thực sự biết được những điều quý giá từ sách như mẹ mình, mà con yêu sách trước cả khi con bắt đầu bập bẹ học chữ.
***
Anh họ tôi có một chị bạn thân vừa dễ thương vừa học giỏi. Tôi gặp chị khi chị đang ngồi cắm cúi đọc một quyển sách trong giá sách của anh. Chị cởi mở với tôi ngay từ phút đầu, và câu chuyện của chúng tôi đã xoay quanh cái giá sách ấy. Tôi không phải là người thích sách, nên nói năng có phần gượng ép. Nhưng câu chuyện của chị cuốn hút quá, khiến tôi bị cuốn vào, rồi những ngày sau đó, tôi muốn gặp chị nhiều hơn. Tiếp xúc với chị, tôi học được bao điều, dần dần yêu sách theo cái cách mà chị yêu. Những năm 90, thỉnh thoảng tôi được anh chị cho bám càng trên chiếc Cup 50 màu xanh lá cây bạc màu vi vu trên phố. Ðịa điểm chúng tôi hay ghé là hàng kem Thủy Tạ và hiệu sách Nhà xuất bản Giáo dục. Có lần, chị bảo tôi mới có nhuận bút bài đăng báo, muốn tặng tôi quyển sách, thế là cả ba chúng tôi lại đến hiệu sách quen. Ngang qua rạp chiếu bóng, tôi trêu chị: “để em trông xe anh chị vào xem nhé!”. Chị cười: “Đi mua sách cho em thích hơn”. Cuốn sách đó giờ vẫn nằm trên giá sách nhà tôi cùng dòng chữ thanh thanh chị viết tặng. Phải nói thêm, chị cũng là một trong những tác giả Ðại học Sư phạm năm 1986 vinh dự được tham gia Trại Biên soạn sách ở Quảng Bá – Hạ Long do Nhà xuất bản Giáo dục tổ chức. Chị cứ nhắc lại nhiều lần về chuyến đi ấy như muốn được quay trở lại thời khắc đẹp một lần nữa trong đời. Lúc đó, tôi còn là cô học sinh ngô nghê, nghe chị kể cứ mắt tròn mắt dẹt, trong người hừng hực khí thế quyết tâm phải thi đỗ đại học bằng mọi giá để thực hiện được ước mơ viết lách của mình.
Khi đã thực hiện được ước mơ, tôi đến trường bằng chiếc Phượng Hoàng màu xanh ngọc yêu thích. Sau giờ học, tôi và cô bạn thân thường đạp xe trên những con đường vắng rợp bóng cây. Lúc thì ghé qua 149A Yên Lãng (cửa hàng bách hóa của Công ty Bách hóa Hà Nội) mua tập giấy, cái bút. Thỉnh thoảng rời xe từ hàng đánh máy chữ trên phố Phan Ðình Phùng mát xanh hàng lá sấu, chúng tôi lại tạt ngược lại hiệu sách Nhà xuất bản Giáo dục. Hôm nào không có tiền còn tranh thủ “coi cọp”. Các cô bán hàng biết lũ sinh viên nghèo, thấy đứng mọc rễ với quyển sách, cũng chỉ cười hiền lành. Những cuốn sách chuyên ngành như “Ngữ âm học đại cương” (Zinder) xuất bản năm 1964 hoặc “Những bài giảng ngôn ngữ học đại cương” (Rozhdestvenskij), “Những yếu tố cơ sở của ngôn ngữ học đại cương” (Kasevich), “Dẫn luận ngôn ngữ học” (Nguyễn Thiện Giáp, Ðoàn Thiện Thuật, Nguyễn Minh Thuyết)… xuất bản sau này, của Nhà xuất bản Giáo dục, đã giúp tôi rất nhiều trong chuyên ngành của mình.
Lấy chồng, tôi ở khu Hoàng Cầu, cũng không mất nhiều thời gian để ra hiệu sách, nên tôi vẫn giữ được thói quen ngày sinh viên. Mỗi lần dẫn con đi dạo, tôi lại vào hiệu sách tìm kiếm sách hay và thường xuyên nhất là mua truyện về đọc cho con nghe. Có lẽ vì con theo mẹ đi hiệu sách từ nhỏ, nên tình yêu sách của con được thấm dần, ngấm dần lúc nào không hay. Con tôi bắt đầu vào lớp 1, tôi hào hứng cùng con đi mua những cuốn sách giáo khoa dành cho năm học mới. Con thích lắm, lũn cũn đi theo mẹ và cùng mẹ tìm sách, tìm dụng cụ học tập. Ngoài bộ sách giáo khoa với những cuốn sách cần thiết, con còn xin mẹ mua những cuốn sách truyện mà con thích để làm đầy thêm giá sách của con. Tôi cũng kết hợp mua thêm sách bổ trợ để con có điều kiện tham khảo và học hỏi, nâng cao trình độ và khả năng cảm thụ bài vở. Tôi biết, muốn con yêu sách, không thể ép buộc cứng nhắc. Chỉ có thể “dụ dỗ” con bằng sự cuốn hút của thế giới bên trong sách với cách gợi ý tinh tế, khéo léo, cho con được là chủ thể khám phá ra vẻ đẹp ấy một cách tự nhiên. Nhìn con vui với sách, tôi cũng cảm thấy như được trở về với những ngày cuốc bộ đến trường với khăn quàng đỏ thắm trên vai.
Con tôi tính tình nhanh nhẹn và thông minh, phải cái chữ xấu. Các bạn cùng lớp phần đông đã đi học hè trước khi vào năm học để rèn chữ, còn vợ chồng tôi thì muốn để con vào lớp 1 mới học cho đúng cơ bản, nên khi con vào lớp đã phải cố gắng luyện viết nhiều hơn. Tôi giao nhiệm vụ luôn cho em trai tôi “cậu viết chữ đẹp, phải giúp chị kèm cặp cháu thường xuyên cho cháu tiến bộ”. Chả là năm 2002, chị em tôi được bố mẹ đưa vào Thành phố Hồ Chí Minh chơi nhân chuyến công tác dài ngày. Vào đúng thời điểm trường của em gái con nhà chị họ đang tổ chức lễ trao giải “Hội thi Viết chữ đẹp bậc Tiểu học cấp Quốc gia”, có thời gian rảnh rỗi, hai chị em tôi đi theo em họ đến trường dự lễ. Lễ trao giải rất đông vui, tôi còn thấy Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đặng Huỳnh Mai và Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Ngô Trần Ái lên trao giải cho các em học sinh đạt giải viết chữ đẹp. Ngồi ở dưới, em trai tôi tỏ ra xấu hổ bởi cái thói viết ẩu của mình. Lần đó về, em chăm hẳn, chịu khó nắn nót, sau còn được tham gia thi viết chữ đẹp ở trường. Giờ đến lượt cậu dạy cháu viết chữ, con gái tôi tiến bộ từng ngày. Nhìn hai cậu cháu ngồi luyện chữ, rồi cậu say sưa đọc truyện cho cháu nghe, cháu thì mở to mắt để đón từng lời truyền cảm của cậu, tôi thấy lòng thật ấm áp.
Trên giá sách của cậu còn nhiều sách và tạp chí mà cháu gái cậu có thể thừa hưởng như Tạp chí “Toán tuổi thơ” của Nhà xuất bản Giáo dục ra đời từ cuối năm 2004. Ngay cả những truyện đọc thêm của môn Giáo dục Công dân như “Dấu lặng của rừng” cũng được em trai tôi giữ gìn cẩn thận, bảo để lại cho cháu học, giúp cháu thấy được ý nghĩa của môn Giáo dục Công dân tưởng chỉ là môn phụ. Một ngày nắng ấm, em trai tôi khệ nệ khuân một bọc sách cũ sang nhà tôi. Chao ôi, còn đủ cả những quyển truyện của lứa tuổi mẫu giáo như bộ truyện “Khi chúng ta là trẻ con” với những câu chuyện nhỏ thú vị: “Chúng tớ tung tăng bơi lội”, “Chuyện rắn chuyện rùa”, “Chuyện chị bướm cô nhện”… Rồi “Cánh diều đợi gió”, “Điều ước sao băng”, “Hạt nắng bé con”,… do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành. Cu cậu có vẻ tiếc nuối bọc sách cũ này lắm, nhưng bảo vì muốn cháu được hưởng những ích lợi của sách mà cậu đã từng được hưởng, “cậu cho mượn, cháu phải giữ gìn cẩn thận, sau này còn trả cậu”. Tôi biết em trai tôi nói thật, vì cậu đang có ý định trong tương lai sẽ có một bảo tàng sách gia đình, trong đó sẽ không thể thiếu những cuốn sách từ ngày ấu thơ…
***
Vì là người bạn lâu năm của Nhà xuất bản Giáo dục, lại từng làm trong mảng thư viện, nên những thông tin về Nhà xuất bản cũng được tôi theo dõi đều đặn. Tôi được biết Nhà xuất bản Giáo dục luôn kiên trì theo đuổi mục tiêu mỗi học sinh có đủ một bộ sách giáo khoa để học, đáp ứng cho từng giai đoạn phát triển của Ngành. Nhà xuất bản cũng quan tâm đến việc thực hiện Chính sách xã hội về sách giáo khoa như giữ ổn định giá bán lẻ, phát phiếu ưu tiên cho học sinh giỏi, nghèo, đầu tư xây dựng thư viện trường học và tặng sách cho các dân tộc vùng sâu vùng xa… Ðó là việc không phải nơi nào cũng có thể thực hiện, nhất là trong thời điểm nền kinh tế gặp nhiều khó khăn. Nhà xuất bản Giáo dục đã chứng tỏ được vai trò thực sự của mình trong sự nghiệp “trồng người” – sự nghiệp quan trọng bậc nhất của mỗi quốc gia.
Con gái tôi tuy mới vào lớp 1, nhưng tôi đã nhìn thấy trong con một tình yêu thực sự với sách, bắt nguồn từ những điều nhỏ bẻ tôi vun đắp hàng ngày. Tôi đọc sách và đã nghiệm ra, con người như mũi tên trên hành trình đời sống, nếu ta cứ cắm cúi lao đi chẳng kịp nhìn ngắm những vẻ đẹp nhỏ bé bên đường, thì sẽ ngày một khô cằn và mất mát yêu thương. Ðọc sách là để “sống chậm”, vừa sống vừa suy ngẫm, ngẫm cái đã làm để làm tốt hơn cái sẽ làm. Mũi tên vừa bay vừa có thể quan sát và nhìn ngắm, sẽ chẳng chệch tâm đâu, mà cảm giác thì khác nhiều lắm! Vì nó không chỉ là đích đến, nó là hành trình. Trong hành trình sống của mẹ con tôi, những cuốn sách luôn là người thầy, người bạn thân thuộc, cho hành trình sống thêm ý nghĩa và đích đến sẽ là hoa trái ngọt lành.
——————–
Viết cho Kỷ yếu 55 năm Nhà xuất bản Giáo dục (tháng 9 năm 2012).
“Mỗi ngày là một bài thơ / Mỗi ngày là một giấc mơ diệu huyền”
Đọc câu thơ trên của Nguyễn Minh Khang, tôi cảm thấy thêm yêu cuộc đời. Bởi nghĩ đến thơ là nghĩ đến cái đẹp, nếu “mỗi ngày là một bài thơ”, thì cuộc đời này thật thú vị, thật đáng sống. “Bài thơ” và “giấc mơ” đều đem lại cảm giác nhẹ nhõm, ảo diệu. Cuộc đời cũng thế, cần có sự “diệu huyền” giữa bộn bề lo toan, trăn trở, để con người có thể làm được nhiều điều đẹp đẽ hơn trong hành trình sống còn nhiều gian nan. Sự “diệu huyền” không tự nhiên có, mà do chính chúng ta tạo nên bằng nỗ lực sống đẹp. Với tôi, Nguyễn Minh Khang là một người sống đẹp như thế, bắt đầu từ những vần thơ…
***
Ấn tượng với tập thơ “Hằng đêm” vẫn chưa phai nhạt thì tôi đã lại được cầm trên tay tập thơ mới “Dấu thời gian” của Nguyễn Minh Khang, chứng tỏ sức làm việc miệt mài của người cầm bút. Tôi đã đọc một mạch tập thơ này (hiếm có tập thơ nào khiến tôi đọc một mạch như thế) và thực sự hứng thú. Ngay lập tức chắp bút viết đôi dòng cảm nhận, dù biết rằng ngôn từ của mình còn ngây ngô, sự cảm nhận của mình còn nông cạn trước một tâm hồn thơ sâu sắc.
Không kể bìa thơ có màu sắc vàng – xanh trầm rất “thời gian” với rặng mây – núi mờ ảo gợi cho người đọc một hình dung miên man về bước đi của ngày tháng; không kể lối trình bày xen kẽ tranh ảnh minh họa; không kể font chữ nền nã phù hợp với nội dung thơ…, chỉ riêng cái tựa đề đã làm nên một dấu ấn. Tựa đề “Dấu thời gian” thể hiện dấu vết được lưu lại của ngày tháng trong hành trình đời người. Dù thời gian là khái niệm trừu tượng, vô hình, chỉ vận động theo một chiều duy nhất từ quá khứ đến hiện tại và tương lai, nhưng bằng cái nhìn tinh tế của tác giả, nó đã được in dấu lại tươi mới trong từng chi tiết của đời sống. Đặt tựa đề cho tập thơ như thế, chắc chắn Nguyễn Minh Khang hiểu rất rõ vai trò của thời gian trong đời sống. Khi con người ý thức được sự vận hành của thời gian, sẽ khiến thời gian trở nên có nghĩa, dù đó là thời gian đã qua.
Ký ức chiến tranh – Nghĩa tình đồng đội
Một mảng đề tài quen thuộc, trở đi trở lại trong thơ Nguyễn Minh Khang là hình ảnh người lính: người lính trong ký ức và trong hiện tại. Người quen thơ Nguyễn Minh Khang hiểu rằng, dù làm thơ về đề tài nào đi nữa thì mảng đề tài người lính không bao giờ ngừng lại trong mạch thơ anh. Nỗi nhớ, nỗi ám ảnh, ký ức về cuộc chiến và đồng đội luôn còn lại nguyên vẹn. Tuy đã trở lại thời bình, hòa nhịp vào đời sống sôi động, nhưng những ngày bom đạn khốc liệt bên đồng đội yêu dấu đã là một phần máu thịt của anh mà không ai có thể tước bỏ.
Đọc bài thơ “Phim trong thành cổ” có ai không rưng rưng khi người sống và người chết đang ngồi bên nhau để cùng ôn lại những khoảnh khắc hào hùng mà cũng đầy đau thương mất mát: “Buổi chiếu phim nào như buổi chiếu này không?/ Hàng ghế trước dành cho người liệt sỹ/ Nền cháy đỏ các anh ngồi lặng lẽ/ Phim chiếu về anh đang bắn đạn đỏ nòng”. Anh còn trăn trở với người lính thời bình, sau cuộc chiến họ sống như thế nào, tinh thần họ ra sao: “Người về sau chiến thắng/ Khắc khoải đời mưu sinh” (Ký ức); “Thanh bình giữa chốn quê nhà/ Chiếc xe lăn, bóng chiều tà loay hoay/ Cuộc đời xoay những vòng xoay/ Sáng chiều với chiếc xe này tự lăn” (Anh thương binh và chiếc xe lăn). Từ “khắc khoải”, “loay hoay” thể hiện sự khó khăn của người lính trong việc hòa nhập vào thực tại, người lính không chỉ đối diện với nỗi đau thân thể mà hơn nữa còn phải đối diện với những thử thách khắc nghiệt của đời sống. Lời thơ đồng cảm mà chỉ có những người từng đi qua chiến tranh như Nguyễn Minh Khang mới có thể thốt ra.
Cái tình với người lính của anh thể hiện rõ nhất trong những bài thơ gọi hồn đồng đội: “Ký ức giữa thời bình/ Không nguôi ngoai nỗi nhớ/ Tháng ngày luôn trăn trở/ Đồng đội nằm nơi đâu” (Ký ức). Nhất là vào thời điểm cuối năm, khi nhà nhà xum họp quây quần, anh càng thương đồng đội mình hơn: “Hồn đồng đội chín mười phương/ Chiều ba mươi tết nhớ đường về quê” (Đón anh ngày tết cổ truyền); “Còn những ai chôn vội/ Hồn vẩn vơ nơi chốn núi rừng… Đồng đội gối đất nằm sương/ Chiều ba mươi tết khói hương nhớ về” (Nghĩa trang chiều ba mươi tết). Những chuyến đi thăm đồng đội không khiến anh nguôi ngoai nỗi nhớ: “Đêm mênh mông mong đồng đội về cùng/ Bập bùng đèn hoa giăng lưới/ Cầu siêu cho những người đồng đội/ Một thời thấm máu Khe Sanh” (Khe Sanh đêm cầu nguyện). Nỗi đau không chỉ dừng lại ở quá khứ, nó còn dai dẳng trong lòng những người thân của họ: Nghĩa trang liệt sỹ quê tôi/ Ba ngày một đám tang khô/ Bảy ngày một nhà nhận huyệt (Còn mãi chờ anh). Chữ “đám tang khô” không khỏi khiến người đọc giật mình, ngậm ngùi. Bên cạnh đó, những bài thơ như Làng Ho, Hang tám cô, Liệt sỹ vô danh, Nghĩa trang làng Cùa, Liệt sỹ tuổi đôi mươi, Tháng tư nhắc nhớ một thời, Đồng đội của tôi… cũng để lại cho người đọc những xúc cảm bâng khuâng, những suy ngẫm về chiến tranh và mất mát. Bằng thơ, Nguyễn Minh Khang muốn lưu lại ký ức chiến trường để “cho quá khứ sẽ không là dĩ vãng/ cho quá khứ sẽ không vào tĩnh lặng” (Mùi cỏ cháy). Nỗi ám ảnh về chiến tranh không phải là sự sợ hãi hay những kể lể về sự khổ đau, mà là ám ảnh về sự cô đơn của đồng đội đã hy sinh còn nằm lại chiến trường, đó mới thực sự là tính nhân văn đáng trọng trong thơ Nguyễn Minh Khang.
Triết lý sâu sắc từ những điều giản dị
Đọc thơ Nguyễn Minh Khang mới thấy anh trăn trở, suy tư nhiều về cuộc sống. Thơ là ngôn ngữ đẹp nhất giúp anh biểu đạt những suy nghĩ của mình. Từ những chi tiết nhỏ bé, anh rút ra những điều sâu sắc khiến người đọc không thể không dừng lại suy nghĩ, ngâm ngợi cùng anh. Quan niệm về cà phê của anh cũng rất tinh tế: “Cà phê máy lạnh giết chết thời gian/ Cà phê vườn cà phê du hí/ Cà phê bụi cà phê tri kỷ” (Không gian café). Cà phê “máy lạnh” thể hiện sự hưởng thụ, “cà phê vườn” thì nuông chiều cảm xúc, chỉ có “cà phê bụi” mới đem lại cho người nghệ sĩ âm thanh chân thực của cuộc sống, từ đó chiêm nghiệm ra nhiều điều ý nghĩa mà “máy lạnh” không đủ sức đem lại được. Trong mọi việc, anh cũng có một đúc kết thật hay để nhắc nhở con cái mình: “Đừng so đo, chớ suy bì/ Bền lòng, vững chí việc gì cũng vui” (Tấm lòng son)… Loạt thơ thể hiện sự chiêm nghiệm, triết lý của tác giả đã cho thấy một tư duy thơ logic, chịu đào sâu suy nghĩ để đúc kết ra những chân lý dù giản dị nhưng sâu xa.
Quê hương hiện ra từ nỗi nhớ
Trong tập thơ, tôi thích nhất là những câu thơ quê của Nguyễn Minh Khang. Những câu thơ bình dị, nhẹ nhàng, dường như tuôn ra không cần chỉnh sửa mà vẫn không hề dễ dãi. Qua những câu thơ ấy, người đọc thấy hiện lên một miền quê thanh bình, mộc mạc, ấm áp tình người: “Miền quê tôi em có về cùng/ Ngọt lịm bờ môi hương chuối mỏng” (Hương chuối cốm). Tác giả dùng những từ rất hay để miêu tả thiên nhiên như “gió the the”, “hương chuối mỏng” khiến người đọc có thể tự do tưởng tượng ra hơi gió, hương chuối thật thân thuộc nhưng cũng rất đặc biệt. Trong “Sắn khoai, đậu đỗ, dưa cà/ Nhãng quên vị ấy ắt là mất quê” (Quà quê), tác giả dùng chữ “nhãng” thay cho chữ “lãng”, chất quê đã trở nên đậm đà hơn. Ở miền quê hương ấy, thời thơ ấu được tác giả miêu tả là một vùng tuổi thơ đẹp đẽ nhiều kỷ niệm: “Chân ngâm bùn tím màu da/ Tay khua cỏ rối cóng tà áo bông” (Mưa gió tháng ba) hay “Ta vẫn là cu Típ ngày xưa/ Ngày cắt cỏ chăn trâu đánh bi đánh đáo/ Rét căm căm lội đồng bắt con cá cóng/ Nắng chang chang bắt cua dội trên bờ” (Kỷ niệm thời thơ ấu). Và trên hết là cái tình quê thật thà, sâu đậm mà người ta khó thấy ở thành thị xô bồ: “Người quê tôi nặng tâm tư/ Người nhập cư với ngụ cư quây quần” (Quê nghèo). Bên cạnh thiên nhiên thênh thang, hình ảnh mẹ, em, người dân quê hồn hậu và cả hình ảnh của chính nhà thơ đã làm cho quê hương của tác giả nói riêng và những miền quê Việt Nam tác giả đã đặt chân đến trở nên đẹp đẽ, thơ mộng và thiêng liêng hơn.
Trở trăn nỗi niềm thế sự
Từ quê mình tới quê người, từ nước mình sang nước bạn, đến đâu nhà thơ cũng thấy có nhiều điều để nói. Không nỗi buồn trăn trở thì là nỗi nhớ vấn vương hoặc thanh bình hơn là những lời thơ tả cảnh trong lành, lãng mạn. Vậy là thấp thoáng trong con người thơ Nguyễn Minh Khang còn có cả một nhà báo, một nhà triết học, một nhà tâm lý học, một họa sỹ… Tâm hồn đó dường như chưa bao giờ ngừng suy nghĩ, chiêm nghiệm và yêu thương. Ở nước mình thì “Ruộng khô, bờ cạn do đâu?/ Thủy điện tăng nhiệt, ngăn đầu chặn đuôi…/ Phải chăng tất cả do trời?/ Cứ đập, cứ phá, hỡi ôi… tan tành” (Tàn phá); “Quy hoạch mang lại những gì/ Mà quê nhà phải rời đi khỏi làng?” (Tấc đất tấc vàng). Qua Trung Quốc, nhà thơ không khỏi băn khoăn về tính cách “ai cũng biết” của anh bạn láng giềng: “Trung Hoa đang thời đại công trường/ Mở cửa mà kín cổng cao tường/ Trí tuệ loài người thu nạp lại/ Khôn của riêng mình chẳng chia ai” (Trung Hoa thời mở cửa). Sang nước Nga xa xôi, tác giả cũng không khỏi đau lòng nêu lên câu hỏi “Emeral, đóng cửa rồi ư? Theo vết chợ Vòm/Người Việt bơ vơ/ Ngẩn ngơ nơi đất khách” (Emeral nỗi bơ vơ). Đến nước Mỹ, thăm tượng đài ở Washington, Nguyễn Minh Khang đã viết những câu thơ phê phán sự phi nghĩa của chiến tranh và sức mạnh của tình yêu: “Washington hỡi những tâm hồn/ Những cái đầu nóng lạnh/ Hãy để tình yêu là sức mạnh/ Chiến tranh ư? Hoa úa dưới tượng đài” (Tưởng niệm)… Còn nhiều nữa những vùng đất tác giả đã đi qua như: Lasvegas – “thành phố của những người sống vội”, Triều Tiên – “cờ giới tuyến tranh nhau cao thấp”, Hàn Quốc – “xứ sở sương mù, ngàn năm văn hiến” hay Lào với “Xiêng Khoảng trời mây, Đồng Chum giăng nắng”… đều khiến hồn thơ tuôn trào, thơ lúc này trở thành nhật ký chuyến đi sống động.
Thơ dặn mình
Nhà thơ có một niềm hạnh phúc, một sự ủi an đặc biệt mà những người không làm thơ khó có thể cảm nhận được. Những khi buồn, hoang mang, cô đơn, người làm thơ luôn có thơ là bạn tri kỷ. Nguyễn Minh Khang có nhiều bài thơ nói với mình, dặn dò mình, như là cách tự an ủi, động viên bản thân, nhắc mình sống cho “tịnh tâm”, “thanh thản”: “Cuộc đời ánh chớp có rồi không/ Giấc mơ chẳng bao giờ là thực/ Trở lại bình yên tịnh tâm cõi Phật/ Dòng đời lặng lẽ thời gian” (Dấu vết thời gian). “Già trẻ, buồn vui cũng điểm dừng/ Đời vô thường ánh chớp/ Tĩnh tâm và chân thật/ Thanh thản đời ung dung” (Ung dung). Có lúc nhà thơ lại tự trào thật vui, thật trong trẻo: “Một củ su hào, hai quả cà chua/ Một lon gạo lứt là vừa tối nay/ Cuộc đời đã hết vòng xoay/ Cơm rau đạm bạc, đủ ngày tháng trôi/ Thảnh thơi yên phận với đời/ Thần tiên trần thế ơi người đồng cam (Đạm bạc). Anh đưa ra những đúc rút vừa ngắn gọn vừa ý nghĩa, chỉ vài câu thơ đã toát lên một triết lý, một quan niệm sống đúng đắn: “Làm việc miệt mài/ Ăn đại khái/ Tâm hồn sảng khoái/ Phải trái phân minh/ Sống hết lòng mình/ Cuộc đời thanh thản” (Làm việc). Bao nhiêu năm làm việc trong ngành xuất bản, người làm thơ suốt đời gắn bó với sách, lấy sách làm niềm vui lớn của mình: “Tuổi già đọc sách ấy niềm vui/ Tâm đắc văn chương ngẫm sự đời” (Niềm vui); “Ngày đọc vài trang sách/ Đêm nghe mấy vần thơ” (Thi vị). Anh luôn coi lời nói không phải là thứ lời dễ dãi, tự phát mà thể hiện nhân cách, lối sống của một con người, nên anh dặn mình “Đừng suồng sã để lòng sám hối/ Cả cuộc đời lời nói dẫn ta đi (Lời nói). Qua nhiều trải nghiệm buồn vui, sướng khổ của “cuộc đời vinh nhục đục trong”, Nguyễn Minh Khang nghiệm ra rằng: “Đừng mong điều gì hoàn hảo/ Gập ghềnh kề phía bên kia/ Đừng như thủy tinh tráng lệ/ Vỡ ngay sau cái đụng hờ” (Điểm dừng). Con người sống mà biết “tri túc” chẳng phải là đã biết sống lắm sao!
***
Nếu làm thơ chỉ để thỏa mãn cái tôi với những lời lẽ thở than ủy mị hay ru ngủ, đề cao mình thì thơ sẽ không đầy đủ giá trị như người đời xưng tụng. Với Nguyễn Minh Khang, thơ là đời, thơ thể hiện cái tình nhưng không chỉ là cái tình riêng tư mà là tình người, tình đời, tình yêu quê hương đất nước và cao hơn nữa là tình yêu nhân loại. Thơ Nguyễn Minh Khang phong phú về nội dung, giàu nhạc cảm, ngôn ngữ giản dị nhưng không tẻ nhạt, dễ dãi. Chính vì thế mà người đọc thơ của anh không có cảm giác buồn bã, chán trường, cũng không thấy nặng nề dù anh vẫn trăn trở sâu xa về nhân tình thế thái. Tính thời sự trong thơ khiến cho nhiều bài thơ trở thành một bài báo nghệ thuật. Những mảng thơ tưởng như độc lập nhưng đứng chung với nhau trong một tuyển tập bỗng trở nên gắn kết, mà chất keo dính chính là tâm hồn tràn ngập yêu thương của một công dân, nhà thơ sống có trách nhiệm với đời. Hơn 130 câu thơ, câu đối ý nghĩa đã làm nên một “Dấu thời gian” đáng nhớ trong lòng bạn đọc, đem lại cho đời sống văn học nghệ thuật một làn hương dịu nhẹ, mà như Nguyễn Minh Khang đã viết “Thời gian nước chảy mây trôi/ Dòng thơ góp chút mật đời tỏa hương”.
_____________
Viết tháng 12/2012.
Vì blog tôi có mục “Sách & Thư viện” nên tôi sẽ cần mẫn lưu lại những bài viết có nội dung liên quan mục này, dù có thể chúng khô cứng, thiên về chuyên môn, kén người đọc hoặc đã lỗi thời theo năm tháng. Cũng là cách tôi có thể nhìn lại hành trình gắn bó với sách và thư viện trong suốt thời gian qua và là nơi lưu trữ lý tưởng để tôi có thể tìm kiếm tư liệu cá nhân một cách dễ dàng nhất. Bài viết sau đây sản xuất từ 2013.
________________
Trong thời đại các phương tiện nghe nhìn ngày càng phát triển với tốc độ cao, sự độc tôn của sách giấy đã không còn. Sách văn học, một trong những thể loại có sức thu hút độc giả lớn nhất từ trước đến nay cũng phần nào suy giảm. Với độc giả hiện đại, việc phải đọc những tác phẩm văn học với nhiều tầng lớp nghĩa đang là một thách thức. Để thể loại này đến gần người đọc hơn, bên cạnh chiến lược dài hơi của các cơ quan ban ngành, giáo viên và cán bộ thư viện cần ý thức sâu sắc hơn nữa về vai trò, trách nhiệm của mình trong việc duy trì tình yêu của độc giả đối với tác phẩm văn học, từ đó tìm ra phương pháp tuyên truyền, giới thiệu sách hiệu quả.
Mỗi người, theo cách của riêng mình, sẽ có một cách giới thiệu sách khác nhau. Đôi khi ở người này giới thiệu như thế là hay, nhưng ở người khác áp dụng phương pháp ấy lại không cuốn hút. Nói vậy để thấy rằng, không có một khuôn mẫu nhất định đối với quy trình giới thiệu sách, đặc biệt là giới thiệu tác phẩm văn học. Đôi điều người viết trình bày sau đây chỉ mang tính chất tham khảo, trên cơ sở đó, cán bộ giới thiệu sách có thể triển khai vào những tác phẩm văn học cụ thể, mục đích cuối cùng là đem lại hiệu quả cho việc tuyên truyền giới thiệu sách vốn đòi hỏi sự tận tâm, say mê và sáng tạo.
1. Xác định đối tượng tiếp nhận để lựa chọn tác phẩm văn học phù hợp và tìm ra phương pháp giới thiệu hiệu quả:
– Nghiên cứu đặc điểm đối tượng tiếp nhận: Trước khi tiến hành giới thiệu sách, ta cần nghiên cứu đối tượng tiếp nhận, trong đó lứa tuổi, giới tính, môi trường sống, tâm sinh lý, trình độ nhận thức… là những yếu tố quyết định tới việc lựa chọn tác phẩm và xác định hình thức tiếp cận. Ví dụ, ta nghiên cứu đối tượng tiếp nhận là học sinh, công nhân, nông dân, cựu chiến binh, thanh niên hay phụ nữ; sống trong môi trường ra sao, đời sống tinh thần và vật chất thế nào… để rút ra đặc điểm cơ bản của đối tượng, từ đó có cách tiếp cận phù hợp.
– Chọn tác phẩm văn học phù hợp với thời điểm tuyên truyền: Trong nhà trường, việc giới thiệu tác phẩm văn học thường phụ thuộc vào thời điểm học sinh đang học văn học ở giai đoạn nào thì giáo viên sẽ giới thiệu tác phẩm trong giai đoạn ấy (ví dụ như tác phẩm văn học giai đoạn 30-45, 45-75…). Đối với thư viện, cán bộ thư viện có thể giới thiệu sách theo các sự kiện diễn ra trong và ngoài nước (ví dụ ngày Đọc sách Thế giới, ngày Nhà giáo Việt Nam, ngày Quân đội Nhân dân Việt Nam…).
– Chọn tác phẩm văn học phù hợp với đối tượng tiếp nhận: Ví dụ, nếu là học sinh cấp 1, ta có thể chọn thể loại cổ tích, thần thoại với các chủ đề ngộ nghĩnh, gần gũi như loài vật, hiện tượng thiên nhiên, các vị thần, cô tiên, ông bụt… để kích thích trí tưởng tượng của các em. Nếu là học sinh cấp 2, ta có thể giới thiệu những cuốn sách khoa học, danh nhân, lịch sử để các em nhận thức rõ hơn về các quy luật phát triển của tự nhiên – xã hội, noi theo những hình tượng tốt trong tác phẩm văn học mà ta đã giới thiệu… Còn ở những không gian khác như thư viện, khu phố, câu lạc bộ văn thơ, các hội nhóm… thì việc chọn tác phẩm văn học phụ thuộc vào nhu cầu của đối tượng tiếp nhận hoặc chủ trương tuyên truyền của các đơn vị phụ trách phần việc đó (ví dụ đối với hội cựu chiến binh, có thể chọn sách có chủ đề chiến tranh, người lính trong thời bình; đối với hội phụ nữ, có thể chọn các tác phẩm văn, thơ về tình yêu, tình cảm gia đình để giới thiệu…). Việc lựa chọn tác phẩm phù hợp với nhu cầu, sở thích của đối tượng tiếp nhận đặc biệt quan trọng, góp phần vào sự thành công của buổi tuyên truyền giới thiệu sách.
– Chọn phương pháp tuyên truyền phù hợp với đối tượng tiếp nhận: Với từng đối tượng tiếp nhận, ta sẽ có phương pháp tuyên truyền khác nhau. Ví dụ, giữa học sinh ở miền xuôi và miền ngược, ở thành thị và nông thôn, cách sử dụng ngôn ngữ, hướng truyền tải nội dung tác phẩm không thể giống nhau. Với học sinh ở nông thôn, nếu dùng những thuật ngữ công nghệ thông tin hoặc xen kẽ nhiều từ tiếng Anh để tuyên truyền sách, học sinh sẽ không hiểu trọn vẹn cách diễn đạt đó, buổi giới thiệu sách sẽ không đạt yêu cầu.
– Chọn hình thức tuyên truyền phù hợp với hoàn cảnh cụ thể: Tùy theo hoàn cảnh và yêu cầu mà cán bộ thư viện hoặc giáo viên chọn cách giới thiệu trực tiếp hoặc thông qua văn bản. Trong điều kiện không thể quy tụ được một nhóm đối tượng, không đủ thời gian và thiếu không gian tuyên truyền trực tiếp, ta có thể chọn hình thức viết bài giới thiệu qua sách báo, dán trên bảng tin nhà trường, công sở hoặc những nơi công cộng.
2. Kết cấu chính của một bài giới thiệu sách
Đối với giới thiệu sách trực tiếp, ta cần vạch sẵn các ý để quá trình giới thiệu được thông suốt, không lan man, dài dòng, sa đà vào những nội dung không cần thiết. Đối với bài giới thiệu bằng văn bản, người viết cần có kết cấu rõ ràng để người đọc chỉ cần lướt qua đã nắm được nội dung bài viết. Về cơ bản, quy trình giới thiệu sách có thể chia thành 5 phần, gồm phần mở đầu, phần nội dung, phần điểm nhấn và phần kết luận. Cách giới thiệu có thể linh động, sáng tạo để phù hợp với từng tác phẩm văn học, tránh sự sáo mòn, lặp lại giữa các lần giới thiệu.
– Phần mở đầu: Vào đề ngắn gọn, dễ hiểu. Nêu được mục đích ra đời của cuốn sách (cho ai, để làm gì), nêu được thông tin cơ bản nhất của cuốn sách (tên sách, tên tác giả, chủ đề tác phẩm…). Nếu là giới thiệu trực tiếp, người giới thiệu có thể vừa nói vừa giơ cuốn sách minh họa. Nếu giới thiệu qua văn bản, ngoài việc in bìa cuốn sách kèm theo bài giới thiệu, ta có thể dùng ngôn ngữ mang tính tượng hình để giúp bạn đọc hình dung ra diện mạo cuốn sách. Phần mở đầu quyết định việc độc giả có muốn nghe, đọc tiếp các phần sau hay không, nên người giới thiệu sách phải chú ý để gây ấn tượng từ thời điểm này (nếu nói thì tránh dài dòng, không điểm nhấn; nếu viết thì tránh lan man, thiếu logic).
Ví dụ: “Càng ngày nhu cầu hiểu biết của con người càng lớn. Con người không chỉ học những gì cơ bản, hạn hẹp mà còn khát khao được tiếp cận với những điều phong phú, đẹp đẽ của thế giới, bởi quan niệm thẩm mỹ của chúng ta cũng dần dần trở nên tinh tế hơn. Những cuốn sách khoa học kỹ thuật, sách giáo khoa, tiểu thuyết, sách kỹ năng làm giàu… luôn là mối quan tâm hàng đầu của xã hội, nhưng cũng không thể phụ nhận được sức hút của những cuốn sách có chủ đề về âm nhạc, hội họa, nhiếp ảnh… đang ngày càng khẳng định vị trí của mình một cách vững chắc. Chính những cuốn sách này mang đến cho chúng một cái nhìn cởi mở, sâu sắc hơn về nghệ thuật, về cái đẹp và những giá trị tuyệt vời của cuộc sống. Nhà Xuất bản Giáo dục mong muốn đưa bạn đọc đến gần hơn với những tinh hoa của thế giới, đã cho ra đời bộ sách “Truyện kể về các danh họa thế giới” gồm 3 tập của các tác giả Ngọc Phương, Nguyệt Minh, Ngân Hà. Bộ sách này nằm trong “Tủ sách Truyện kể” cùng với rất nhiều bộ sách khác như “Truyện kể về các nhà văn Việt Nam”, “Truyện kể về thần đồng thế giới”, “Truyện kể về các nhạc sĩ thiên tài trên thế giới”… (Bài giới thiệu cuốn “Truyện kể về các danh họa trên thế giới” ).
– Phần nội dung: Nêu nội dung chính và bình luận về tác phẩm. Bình luận đôi nét về tác phẩm. Phần này thường dài hơn so với các phần còn lại, được người giới thiệu tập trung nhiều công sức nhất để có thể làm toát lên toàn bộ nội dung và ý nghĩa của tác phẩm.
Ví dụ: (1) Nhật ký chiến trường của Nhà giáo Liệt sĩ Võ Tề do NXB Giáo dục ấn hành vào những ngày thu tháng 8 năm 2006, gồm 3 phần: Phần I: Vượt Trường Sơn ra tiền tuyến; Phần II: Hoạt động trên chiến trường khu 6; Phần III: Thư của Nhà giáo, Liệt sĩ Võ Tề gửi về gia đình. Ngoài ra phần phụ lục cũng đem lại cho người đọc sự xúc động bởi những dòng tâm sự từ người thân của Nhà giáo, Liệt sĩ Võ Tề đầy yêu thương và tiếc nhớ. Những bức ảnh còn đậm nét như bóng dáng anh vẫn còn đây, không phai nhạt trong tâm trí những người đã từng sống và làm việc với anh, khắc thêm trong trái tim tuổi trẻ hôm nay một nét son về một tấm lòng và nhân cách đáng để chúng ta học tập. (Bài giới thiệu tác phẩm “Nhật ký Nhà giáo vượt Trường Sơn”). (2) Trong tập thơ, tôi thích nhất là những câu thơ quê của Nguyễn Minh Khang. Những câu thơ bình dị, nhẹ nhàng, dường như tuôn ra không cần chỉnh sửa mà vẫn không hề dễ dãi. Qua những câu thơ ấy, người đọc thấy hiện lên một miền quê thanh bình, mộc mạc, ấm áp tình người: “Miền quê tôi em có về cùng/ Ngọt lịm bờ môi hương chuối mỏng” (Hương chuối cốm). Tác giả dùng những từ rất hay để miêu tả thiên nhiên như “gió the the”, “hương chuối mỏng” khiến người đọc có thể tự do tưởng tượng ra hơi gió, hương chuối thật thân thuộc nhưng cũng rất đặc biệt. Trong “Sắn khoai, đậu đỗ, dưa cà/ Nhãng quên vị ấy ắt là mất quê” (Quà quê), tác giả dùng chữ “nhãng” thay cho chữ “lãng”, chất quê đã trở nên đậm đà hơn. Ở miền quê hương ấy, thời thơ ấu được tác giả miêu tả là một vùng tuổi thơ đẹp đẽ nhiều kỷ niệm: “Chân ngâm bùn tím màu da/ Tay khua cỏ rối cóng tà áo bông” (Mưa gió tháng ba) hay “Ta vẫn là cu Típ ngày xưa/ Ngày cắt cỏ chăn trâu đánh bi đánh đáo/ Rét căm căm lội đồng bắt con cá cóng/ Nắng chang chang bắt cua dội trên bờ” (Kỷ niệm thời thơ ấu). Và trên hết là cái tình quê thật thà, sâu đậm mà người ta khó thấy ở thành thị xô bồ: “Người quê tôi nặng tâm tư/ Người nhập cư với ngụ cư quây quần” (Quê nghèo). Bên cạnh thiên nhiên thênh thang, hình ảnh mẹ, em, người dân quê hồn hậu và cả hình ảnh của chính nhà thơ đã làm cho quê hương của tác giả nói riêng và những miền quê Việt Nam tác giả đã đặt chân đến trở nên đẹp đẽ, thơ mộng và thiêng liêng hơn… (trích một ý nhỏ trong phần nội dung của bài giới thiệu tác phẩm thơ “Dấu thời gian”).
– Phần điểm nhấn: Sau phần giới thiệu nội dung chính, người giới thiệu sách cần chọn những ý hay, ý nổi bật để tạo điểm nhấn cho tác phẩm. Trong tuyên truyền trực tiếp, phần này tương đối quan trọng, vì nó có sức hút lớn đối với người nghe. Trong văn bản, phần này sẽ khiến người đọc phải dừng lại lâu vì văn phong thú vị, lối viết cuốn hút, ý tưởng mới lạ… Nếu người giới thiệu sách biết khai thác tối đa phần này, bài giới thiệu sẽ tạo được điểm nhấn, để lại ấn tượng sâu sắc với người tiếp nhận; là yếu tố quan trọng quyết định việc độc giả sẽ tìm đọc tác phẩm đó sau khi đã nghe giới thiệu sơ bộ.
Ví dụ: “Chân dung và bút tích nhà văn Việt Nam” đã ký họa được cái thần không phải trên gương mặt mà trong tâm hồn các nhà văn. Họ đã đến thật gần với bạn đọc thông qua những bút tích diệu kỳ. Mỗi nét chữ đều mang trong mình một hồn vía chất chứa bao tâm sự buồn vui. Đọc chữ in, người ta chỉ có thể cảm nhận được nội dung tác phẩm, còn xem những nét bút tự tay tác giả viết thì ta có thể nắm bắt được những rung động từ đáy tâm tư họ. Tâm trạng khi đặt bút sẽ tạo nên nét bút đậm nhạt, run run, lo sợ hay cứng cỏi, vững chãi. Nhìn nét chữ, ta như cảm thấy được chạm vào quá khứ, chạm vào thời khắc tác giả đang thả hồn mình vào trang viết, chạm được vào những tâm tư của người nghệ sĩ. Nét chữ Nguyễn Bính nhỏ nhắn lành hiền. Nét chữ Thu Bồn phóng khoáng bay bổng. Nét chữ Tản Đà nghiêng nghiêng mềm mại. Nét chữ Phạm Hổ điềm đạm. Nét chữ Giang Nam thong thả. Nét chữ Nguyên Ngọc hun hút gió rừng. Nét chữ Viễn Phương như những chiếc lá non mới bật mầm trong vườn một sớm. Nét chữ Thâm Tâm rạp đều như sóng lúa. Nét chữ Hoài Thanh như những đốm nắng gieo từng giọt trên thềm nhà. Nét chữ Hoàng Trung Thông khoáng đạt hào khí. Nét chữ Võ Văn Trực ngay thẳng như cái tên của nhà văn. Chữ Hàn Mạc Tử ngẫu hứng như ánh trăng thu lúc khuất sau mây lúc lồ lộ rõ. Chữ Lê Anh Xuân mộc mạc yên bình. Nữ sĩ Mộng Tuyết lại khiến người đọc hình dung ra tư thế viết ấn mạnh ngòi bút vào trang giấy với sự chú trọng vào câu chữ hết sức tuyệt đối. Nguyễn Bùi Vợi lại mang đến một nét bút dẻo mềm như nét chữ cô gái đôi mươi viết thư cho người thương của mình. Trong khi đó Diệp Minh Tuyền lại cho ra một đôi hàng chữ to và rõ, mà mỗi con chữ giống như những quả táo xanh mới hái trên đồi. Nguyễn Đình Thi gửi trong nét bút của mình tâm hồn hào hoa của một người trai Hà Nội hừng hực lửa chiến đấu mà cũng đầy mộng mơ. Ma Văn Kháng dường như đem vào chữ của mình tiếng lá khô lạo xạo rụng trong vườn một chiều thu gió lớn. Nguyễn Thị Hồng Ngát dịu dàng, nữ tính với nét chữ mảnh mai. Nguyễn Trọng Tạo khua nét bút trên giấy hệt như mái chèo xao động trên dòng sông quê một đêm trăng sáng. Quách Tấn lại mang đến những nét bay nét múa sạch và đẹp, mướt mát như từng chiếc lá đào vừa kịp lớn trong một sớm mùa đông (Bài giới thiệu tác phẩm “Chân dung và bút tích nhà văn Việt Nam”).
– Phần kết luận: Phần này ta có thể tổng kết lại những vấn đề cơ bản của tác phẩm; tuy nhiên cách trình bày thu hút hơn là đưa ra câu kết độc đáo, để lại trong lòng người nghe, người đọc ấn tượng khó phai. Các thông tin cơ bản về cuốn sách như số trang, khổ sách, nhà xuất bản có thể đưa ra ở đây, nhưng cần có lồng ghép khéo léo, hợp lý, tránh kiểu liệt kê khô khan, thiếu tính văn học.
Ví dụ: (1) “Với 516 trang dày dặn, khổ 20.5×29 cm nằm gọn trong bìa sách cứng cáp in bốn màu đẹp mắt, cuốn sách đã thể hiện tấm lòng tri ân với các nhà văn Việt Nam và sự tôn trọng với những người sở hữu bộ sưu tập. Những trang giấy trắng, nền hoa văn nền nã, cách trình bày ngăn nắp, cách phối màu nhịp nhàng cộng với những bức ảnh sống động, gợi nhắc càng tôn lên giá trị của cuốn sách không chỉ về nội dung mà cả hình thức mang tính nghệ thuật cao. Sách do Nhà Xuất bản Giáo dục ấn hành với mong muốn đem lại cho bạn đọc nhiều bất ngờ và tin tưởng. Tập 2 sẽ xuất bản trong một ngày không xa”. (Bài giới thiệu tác phẩm “Chân dung và bút tích nhà văn Việt Nam”); (2) “Cuốn sách sẽ mang lại cho giáo viên và các em học sinh những thông tin, tư liệu quý giá để nâng cao tầm hiểu biết của mình về lĩnh vực hội họa, đồng thời cũng góp phần tăng hiệu quả và hứng thú dạy và học và môn học mỹ thuật trong trường học. Giáo viên và học sinh có thể xem đây là cuốn sách tham khảo bổ ích không chỉ phục vụ cho giảng dạy và học tập mà còn khiến tâm hồn ta trở nên mềm mại, bay bổng và sâu sắc. Sách do Nhà Xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2009, khổ 13×20.5cm, trình bày đẹp mắt… là ấn phẩm mà bạn đọc nên có trong tủ sách gia đình mình”. (Bài giới thiệu sách “Câu chuyện danh họa”).
3. Một số lưu ý đối với cán bộ tuyên truyền, giới thiệu sách
– Có kiến thức tổng hợp về văn học để khái quát được bối cảnh ra đời tác phẩm, giúp người nghe không chỉ hiểu về tác phẩm mình đang giới thiệu mà hiểu thêm cả đặc điểm xã hội, xu hướng sáng tác của các tác giả trong thời điểm đó.
– Nghiên cứu kỹ tác phẩm trước khi tiến hành giới thiệu (thể loại, nội dung tác phẩm, thân thế – sự nghiệp tác giả, ý nghĩa tác phẩm…) để có sự truyền đạt chính xác nhất thông qua phong thái tự tin, ngôn ngữ lưu loát nếu tuyên truyền bằng lời nói; để có bài viết khoa học, dễ hiểu, logic nếu sử dụng hình thích giới thiệu sách bằng văn bản.
– Đọc và tìm hiểu những thông tin liên quan với tác phẩm, tác giả, sự kiện trong tác phẩm… để trong quá trình giới thiệu có thể lấy dẫn chứng sinh động, mở rộng, tạo sự liên tưởng, kết nối (giữa tác phẩm này với tác phẩm khác, tác giả chính với các tác giả cùng thời hoặc cùng phong cách sáng tác,…) tạo tâm lý thoải mái, dễ chịu cho người tiếp nhận, khiến họ có cảm giác đang được thưởng thức chứ không bị áp đặt.
– Tuân thủ quy tắc trong việc sử dụng ngôn ngữ nói và viết. Không dùng từ địa phương, điều tiết âm lượng hợp lý, tạo sự tương tác đối với người nghe… khi giới thiệu trực tiếp. Sử dụng văn phong dễ hiểu, ý tứ logic, độ dài vừa phải, bố cục khoa học… khi giới thiệu bằng văn bản.
– Sử dụng phương tiện phụ trợ (hình ảnh, âm thanh, âm nhạc…) nếu cần. Tuy nhiên, không để những chi tiết vụn vặt hoặc giáo cụ minh họa át nội dung chính cần truyền tải, chi phối việc giới thiệu tác phẩm chính.
– Tạo hứng thú cho độc giả tìm đọc tác phẩm nguyên gốc chính là thành công của người giới thiệu sách. Cần có sự gợi mở, nêu được ý hay, ý lạ nhưng không phân tích quá sâu tác phẩm; không đọc hộ độc giả, để họ cảm thấy muốn tiếp tục khám phá và tự chiêm nghiệm tác phẩm đó bằng những cảm nhận của riêng mình.
——–
Tất cả các tác phẩm minh họa trong bài đều là sách do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành, trích từ những bài giới thiệu sách do tác giả viết đã được đăng trên Tạp chí Sách và Thư viện trường học.
Trong cơn gió đông mới trở lại, tôi đi dạo quanh nhà rồi thấy cảnh này:
“Một người đi với một người
Một người đi với nụ cười hắt hiu
Hai người vui biết bao nhiêu
Một người lặng lẽ buồn thiu đứng nhìn”
Không hiểu đang làm gì đây? Bỗng dưng một lô người quen đặt vẽ và đòi cả mua tranh của tên vẽ vườn ngô nghê.
Một set mười mấy tấm em Phương đề nghị đang được tiến hành, vừa bắt đầu hôm qua. Nháp vài cái đã. Theo cách decor cho căn nhà của vợ chồng trẻ với nền tường sáng và khung tranh đen. Vài nét nguệch ngoạc như trẻ con. Simple is best, tiêu chí cho set này.
Ngẫu hứng chụp lại một số tranh trên page Winlinh mà tôi đã vẽ vơ vẩn bao lâu nay. Luôn nói với mình rằng tài năng không phải ai cũng có, nhưng nếu có ham mê (chưa cần phải là đam mê) thì mỗi ngày làm một chút mình cũng sẽ có một thứ gì đó lưu dấu.
Đẹp thì chưa tới, nhưng ít nhất đã tới được với những vui thích trẻ trung. Dám làm dù ít ỏi tài năng có lẽ ý nghĩa hơn việc chỉ làm khi biết mình sẽ được công nhận.
Làm vì mình muốn chắc chắn tốt hơn làm chỉ để được khen.
Lại một cái new mobile phone theme. Cũng như cuộc sống rất nhiều lúc cần sự thay đổi. Lúc thay đổi vì muốn, lúc vì ngẫu nhiên, lúc vì không thể khác…
Như đêm qua tôi nói với một cô em đang ở ngã ba đường rằng:
Việc chia tay người đó, nếu có, hãy đừng để bị tác động bởi người thứ ba, mà tự bản thân mình cảm thấy cần chia tay trước hết, dù lúc ấy có người đàn ông nào đang giang tay ra với mình hay không. Vì nếu lấy hy vọng ở người đàn ông này để cứu vãn cho thất vọng từ người đàn ông khác, có thể sẽ gặp tiếp những thất vọng còn tệ hại hơn…
Trong một buổi đi dạo của một ngày cuối tuần nào đó tháng mười, tôi đã chụp bằng điện thoại vài tấm ảnh những bông hoa đồng nội bé nhỏ. Hồn nhiên, khiêm nhường và xinh xắn biết bao nhiêu.
Fb vừa nhắc ngày này năm xưa, 2/11/2016. Hôm đó mình đang đứng với lớp đợi giờ vào học buổi chiều của cô Hải. Gió se se, tiết trời dìu dịu. Rỗi rãi nên chụp bản thân một kiểu cho vui. Nhớ mấy hôm sau Quân còn vào inbox khen ảnh đẹp trong khi anh Trường lại msg chê môi sao nhợt nhạt.
Một năm trôi qua, kỳ học 2.5 năm đã kết thúc an toàn, như mơ ước. Công việc khi đi làm trở lại cũng yên ổn. Đôi khi có công cụ công nghệ như fb hay google photo nhắc cho mình nhớ những điều đã từng có trong đời, thật vô cùng ý nghĩa. Nhớ lại được mình từng ở đâu, làm gì, cảm xúc như thế nào… Như được sống lại lần nữa vậy.
Thay được theme điện thoại thật ưng. Chụp màn hình một cái cho xem nè. Những ai còn thức thì ngủ ngon đi nào, những ai đang ngủ thì ngủ thật sâu nhé!
Tự dưng thấy mình mềm lòng quá! Không khí này, cảm giác này… thật dễ khiến mình muốn được yêu thương và mong được chở che nhiều hơn.
Thành phố chiều muộn. Có một chút suy tư. Sống thật hay không thật? Kiềm chế hay hồn nhiên? Quên dư luận hay sống vì dư luận? Yêu thương nhiệt thành hay điềm đạm, vừa đủ?
Biết trong lòng mình có quá nhiều chan chứa, mà đành để nó trôi vào đâu đó thật sâu không bao giờ nên trở lại.
Rượu tây say êm quá! Một đốm vui nhỏ nhoi sau cơn mơ đêm qua đầy tính dự báo.
Và em biết thực tại là đây
Rõ như anh sáng rỡ như ban ngày
Xa xôi xa lạ vô chừng khoảng cách
…
Trước giờ vào Hải sản Biển Đông, mình và Yến ghé hiệu ADC book gần đó coi cọp sách.
Một bài hát đáng để lưu giữ, nhất là với riêng tôi, có trong đó rất nhiều ký ức êm đềm. Nhạc được em Tuyền làm riêng cho, em gửi kèm cả melody và beat. Cẩn thận ghê vì em biết một kẻ không chuyên như tôi cần có nhắc nhịp. Nhưng rồi tôi đã thu rất nhanh xong, không cần melody nhắc nhở, hẳn do bài hát đã quá ở trong lòng. Giọng thì vẫn dở dở như vậy, nhưng vui vì lưu lại được bài hát này bằng chính giọng mình.
Cây xấu hổ héo khô giữa đồng
Tôi chụp để giữ lấy thời gian và kỷ niệm
Như cách tôi nghĩ về ngày ấy
Những tháng ngày day dứt hồn nhiên…
22.10.17
Chiều tối nay cảm nhận rõ không khí thu. Thật xôn xao trong lòng.
Ảnh này là hôm qua với các em ở lớp. Toàn gái trẻ, mỗi mình già thôi.
Tôi cho là tôi hay nắm bắt được người khác đang nghĩ gì về mình. Như việc cô bé Yến, đồng nghiệp của tôi giai đoạn này đang gần gũi tôi trở lại vì chúng tôi được học cùng lớp với nhau trong một thời gian, hẳn sẽ nghĩ tôi rất trẻ con, mơ hồ và hấp tấp. Tôi cảm thấy được ý nghĩ ấy đang chảy trong não cô nàng. Tôi có thể làm nhiều điều điềm đạm hơn hoặc cư xử già dặn hơn cho cô nàng thôi nghĩ vậy, nhưng tôi không thích làm khác đi. Và tôi chấp nhận việc nhiều người đã và sẽ nghĩ mình mơ hồ hoặc thiếu sâu sát ở những lĩnh vực đáng ra một cuộc đời thực tế rất cần. Vì sao tôi chấp nhận?
Bởi vì tôi chính là như thế: Mơ hồ, trẻ con và đúng là hơi hậu đậu, hấp tấp đấy 😉
Ngồi đọc về nền công nghiệp 4.0, viết vài dòng bày tỏ rằng, Tôi:
– Rất thích CNTT, thích thiết kế web và design trên máy tính.
– Thích sự bụi bặm, mạnh mẽ, năng động, thậm chí hơi thô mộc.
– Thích được đá bóng và chơi bóng bàn.
– Thích chơi guitar hơn cả piano.
– Thích gym hơn yoga.
– Và thích những anh chàng ít nói, lạnh lùng, đầy nam tính (chỉ nói lời ngọt ngào với riêng người con gái anh ấy yêu) thay vì những anh chàng chải chuốt và nói quá nhiều lời hoa mỹ.
http://mp3.zing.vn/bai-hat/Bai-Hat-Viet-Cho-Em-Acoustic-Version-Pham-Hoai-Nam/ZW79D9C0.html
Nằm trên xe, nghe đi nghe lại. Đường xa. Hỗn độn và bình yên! Chu kỳ đang lặp lại?
1.10
Dần dần sẽ điểm lại nhưng cuốn sách có trong tủ sách nhà mình. Đây là cuốn sách anh Hùng cho từ hồi anh ấy còn làm Bổ sung. Cái thời ấy mình còn chịu khó đọc, xong note ra được bao ý hay:
Anh Hùng cho mượn cuốn sách A Writer’s Coach (Huấn luyện viên của người viết báo) của Jack Hart trong một lần chạm mặt dưới tầng 1 nhà H. Cảm nhận đầu tiên khi cầm cuốn sách là sự thu hút của vẻ bề ngoài. Cách trình bày hiện đại, gam mầu vàng đen trầm ấm, bìa láng mờ, khổ 16×24 với 407 trang khẳng định một nội dung dồi dào. Ít có cuốn sách nào mình lại thích từ cách trình bày bìa cho đến font chữ như vậy, rất thoáng đãng và dễ đọc. Gom nhặt những ý hay để lưu lại cho dễ nhớ, dễ làm theo:
– Bạn có thể chờ cho đến khi có cảm hứng, sau đó bạn phải chống gậy mà đi (Jack London)
– Kẻ siêu nhân có thể băng qua tòa nhà cao tầng bằng một cú nhảy duy nhất, nhưng một nhà báo giỏi mà tôi từng biết đã phải ngồi trước bàn phím máy chữ để viết một dòng. Rồi viết một dòng nữa, và một dòng nữa…
– Hễ nắm chắc chủ đề thì từ ngữ sẽ tuôn ra (Cato the Elder)
– Thói quen làm việc của tôi thật đơn giản: suy nghĩ thật lâu và khi viết thì chóng vánh (Ernest Hemingway)
– Không có gì thúc đẩy những ý tưởng bằng việc bạn đặt tay lên bàn phím máy tính.
– Để ra thêm vài phút và đi một con đường khác từ nơi làm việc về nhà. Cố gắng tìm ra càng nhiều những con đường đi về khác càng tốt.
– Chúng ta dựa vào câu mở đầu để làm bật lên những nhịp điệu bí ẩn, những nhịp điệu này sẽ thúc đẩy phần còn lại của câu chuyện, sáng tác ra những đoạn theo một trật tự đúng đắn. Và giống như một cuộc thử thách khác, đôi khi nó hoạt động tốt (Bob Baker)
– Khi bạn sẵn sàng viết, điều bạn cần không phải là câu mở màn thật hoàn thiện hoàn mỹ, mà là một toát yếu rõ ràng về chủ đề bạn định viết.
– Điều quan trọng là phải luôn luôn phải có một toát yếu về chủ đề ở trong tay.
– 5 cách thức để giải tỏa nỗi đau viết lách: 1. Trước hết là phải suy nghĩ, sau đó mới viết; 2. Nói ra những ý định; 3. Thu hẹp chủ đề của bạn lại; 4.Viết nguệch ngoạc; 5. Viết toát yếu của chủ đề bản viết.
– Viết một cách thoải mái, càng nhanh càng tốt để đưa chúng lên mặt giấy. Không sửa chữa hoặc viết lại cho tới khi toàn bộ bài viết đã xong xuôi. Việc sửa lại trong khi viết thường gây ra sự ngừng trệ, không tiếp tục viết tiếp được (John Steinbeck)
– Cấu trúc là tất thảy (Paul Johnson)
– Vĩ đại là nghệ thuật bắt đầu, nhưng vĩ đại hơn là nghệ thuật kết thúc (Thomas Fuller)
– Những từ dùng đúng chỗ mạnh biết bao.
– Trách nhiệm của người viết là duy trì tính mạnh mẽ của ngôn từ và tính mạnh mẽ của trí tưởng tượng (Carlos Fuentes)
– 5 cách đề bài viết thêm mạnh mẽ: 1. Tìm những động từ hành động; 2. Tránh những tiếp tố yếu; 3. Nên dùng thể chủ động; 4. Ít dùng từ thêm vào; 5. Hãy dũng cảm.
– Nếu bạn muốn sắc sảo thì phải viết ngắn gọn; vì với những từ ngữ như những tia nắng – càng cô đọng bao nhiêu thì càng nóng bỏng bấy nhiêu (Robert Southey)
– Một câu văn không được có những từ không cần thiết; một đoạn văn không được có những câu văn không cần thiết, cũng vì lý do đó mà một bức tranh không được có những nét vẽ không cần thiết, và một chiếc máy không được có những phụ tùng không cần thiết (William Strunk)
– Câu văn hay như một tấm kính cửa sổ (George Orwwell)
– Một lạng thí dụ có giá trị hơn một cân những từ chung chung (Henry James)
– 5 biện pháp nhanh chóng để viết rõ ràng hơn: 1. Đọc thật to bản viết nháp của bạn; 2. Thêm vài dấu chấm câu vào; 3. Xác định ngôn từ; 4. Hãy suy nghĩ về văn cảnh; 5. Gắn những đại từ của bạn vào.
– Người viết là người làm nghề âm nhạc (Don Murray)
– Từ ngữ dùng đúng sẽ có hiệu quả, nhưng không có từ nào hiệu quả bằng việc dừng lại đúng lúc (Mark Twain)
– 5 biện pháp làm cho bài viết thêm nhịp điệu: 1. Lắng nghe nhịp phách và ngữ điệu; 2. Tìm kiếm điệp âm; 3. Cân bằng những câu văn của bạn; 4. Đa dạng độ dài của câu và đoạn văn; 5. Kết thúc bằng một tiếng vang lớn.
– Bạn phải kể chuyện để có câu chuyện (Ken Metzler)
– 5 cách để đưa mọi người vào bài viết của bạn: 1. Kể chuyện để tạo ra câu chuyện; 2. Quan sát để có những hình ảnh mang ý nghĩa; 3. Tìm kiếm những mẩu chuyện nhỏ, nhưng lại thể hiện nhân vật; 4. Trích dẫn có chọn lọc; 5. Các nhân vật trò chuyện với nhau.
– Không có chủ đề nào buồn tẻ cả. Chỉ có những người viết buồn mà thôi (Mencken)
– Người nghệ sĩ đã lựa chọn chủ đề, chỉ rút ra những chi tiết thể hiện tính cách và giá trị cho chủ đề đó của mình… anh ta sẽ loại bỏ tất cả những thứ còn lại và gạt nó sang một bên (Guy de Maupassant)
– Dù bạn muốn nói điều gì thì cũng chỉ có một từ để thể hiện nó mà thôi, nhưng đó là một từ làm cho nó vận động, một tính từ chỉ phẩm chất của nó (Gustave Flaubert)
– Bạn nói về điều đó càng giản dị bao nhiêu, thì nó càng hùng hồn bấy nhiêu (August Wilson)
– Trong số các nghệ sĩ, trang bị của người viết là thứ khó với tới nhất – đó là ngôn ngữ mà chúgn ta ít nhiều đều sử dụng, một chút kiên trì đối với ngữ pháp và chính tả, những cuộc phiêu lưu thường thấy của những gã khờ (John Updike)
– Bạn có thể nhúng một ngón chân vào việc viết chuyên nghiệp theo nhiều cách. Nếu kinh nghiệm hấp dẫn bạn, một con dốc dần dần dẫn bạn ngày càng đi sâu thêm vào công việc viết lách.
– Sự tinh thông không phải là điều bí hiểm được giữ kín, mà là sự chinh phục của tay nghề từng bước một.
—
Thế mà giờ viết trung bình một tháng chỉ được một bài báo. Mai một đi vô cùng. Cũng may là vẫn viết đều những thứ khác như blog, báo cáo hàng ngày, thời gian này đi học lại cũng đầy chữ và nghĩa.
Làm gì thì làm, vẫn phải là mình mới được. Là mình thì không – thể – không – viết.
Hôm rồi chị Vân có điện thoại hỏi thông tin cá nhân để cho vào cuốn sách 100 năm TVQG. Nhanh chưa, mới hôm nào tôi cùng mọi người còn tham gia làm cuốn sách 90 năm đấy. Hôm nay dọn dẹp đồ linh tinh, nhà thì chật, phải cắn răng bỏ bớt một số thứ. Hai cuốn Thư viện này xin chỉ lưu vào ký ức mà thôi. Ký ức còn ngập đầy, chẳng lo mất đi đâu được.
Nó thật nhỏ bé với thế giới, nhưng nó là một phần yêu thương của tôi. Một phần do tôi tạo nên và cũng là một phần tạo nên tôi. Tôi cố ý ra nó, nó hữu hình cho những ai muốn thấy tôi. Cuộc đời vốn dĩ đơn giản nếu cho là đơn giản. Tôi đơn giản vì quanh đi quẩn lại cũng chỉ như thế này. Cùng với winlinh110.wordpress.com, tôi sống là tôi, I’m me, vô cùng bí mật riêng tư trong thế giới vô cùng rộng mở chung đụng.
Gần đây có xem 2 phim, một là “About time” và nữa là “Bad genius”. Phim đầu là xem một mình trên mạng, phim sau là mua vé đàng hoàng xem với Yến ở Royal City nhân dịp sáng thứ 6 được nghỉ học. Hai phim đều ổn theo cách riêng của nó.
—–
“About time” (Mỹ) để lại cho mình nhiều suy nghĩ về khái niệm thời gian một đi không trở lại và ta phải làm sao cho mỗi khoảnh khắc hiện tại trở nên ý nghĩa nhất. Rồi ước ao một cuộc sống điềm đạm bình yên nhiều ân tình vẫn là thứ ước ao con người hướng tới nhất dù đời đầy hào nhoáng ngoài kia.
Bad genius thì trẻ trung học trò khá là thú vị vui vẻ. Ý nghĩa để lại là sự trung thực vẫn luôn được đề cao, rồi kiếp nghèo vẫn là một nỗi day dứt khôn tả khiến đôi khi người ta phải đưa ra những quyết định trái lòng làm thay đổi sâu sắc đời mình. Lần đầu liều chọn một phim Thái Lan để xem, không thấy tiếc tiền.
Google báo ngày này năm xưa. 19.6.2016. Hôm đó chúng tôi đương nhiên là cực kỳ đông đi ăn dê 🐐 và sau đó đi hát hò vui vẻ. Tôi về sớm hơn trong lặng lẽ cho một dự định mà cuối cùng lại không thành 😂.
Thời gian đều đặn chứ chẳng vùn vụt. Chỉ tại ta nhiều lúc lãng quên gì đâu nên cứ đổ tại thời gian… Rồi một hôm ngoảnh lại, xa tít…
Winlinh 